Υπογραμμίσεις XXXV: Heinrich Böll (II)

Μπορεί να σου βγει σε καλό η βιαστική, και με μοναδικό κριτήριο τον μικρό όγκο, επιλογή ενός βιβλίου (όπως έγραφα σε προηγούμενη ανάρτηση), αλλά μπορεί να γίνει και το αντίθετο. Όπως μού συνέβη με το Η Χαμένη Τιμή Της Κατερίνας Μπλουμ. Αν δεν αναγραφόταν το όνομα του συγγραφέα στο εξώφυλλο, με τίποτα δεν θα μάντευα ότι πρόκειται για τον ίδιο άνθρωπο που υπέγραψε το Οι Απόψεις Ενός Κλόουν.

Εδώ ο Heinrich Böll στηλιτεύει τις πρακτικές του τύπου, και την τρομολαγνεία που επικρατούσε κατά τις δεκαετίες του '70 και του '80 στη Γερμανία, λόγω της δράσης της RAF. Το κάνει, όμως, με έναν τρόπο μάλλον στεγνό -φταίει και η ρεπορταζιακή τεχνική που έχει επιλέξει, φυσικά-, αφήνοντας τελικά το πόνημά του ορφανό από καλλιτεχνικό ενδιαφέρον. Παρότι καμιά από τις θέσεις που υποστηρίζει εδώ ο συγγραφέας δεν μου είναι αδιάφορη -κάθε άλλο-, το ίδιο το βιβλίο με άφησε αποστασιοποιημένο και κάπως απογοητευμένο. Όπως θα διαπιστώσετε παρακάτω, ελάχιστα κράτησα από το περιεχόμενό του...

Νομίζω πως ο καλλιτέχνης πρέπει να τα σκέφτεται όλα τα όπλα του, και να τα χρησιμοποιεί με κόπο και προσοχή. Οι Απόψεις Ενός Κλόουν είναι ένα έργο εξίσου -αν όχι περισσότερο- πολιτικοποιημένο -αλλά και πόσο πιο ολοκληρωμένο ως λογοτέχνημα! Και τα αντίστοιχα παραδείγματα από τον χώρο του τραγουδιού -που ξέρω καλύτερα- είναι πολλά. Πότε ήταν πιο πειστικός και μαγευτικός ο Lennon, στο Some Time In New York City, ή στα Plastic Ono Band και Imagine; Πόσα εξώφθαλμα πολιτικοποιημένα τραγούδια τα είπαν πιο βαθιά και αληθινά από το "Η Επίσκεψη Του Καίσαρα" του Φοίβου Δεληβοριά; Έγινε ο Dylan "η φωνή της γενιάς του" απλώς επειδή τραγούδησε για τον πυρηνικό αφοπλισμό, ή κυρίως επειδή είχε να προτείνει την ποίηση ενός "Blowin' In The Wind"; Σκέφτομαι καιρό τώρα κι εκείνο το "Πάρε Θέση" του Δημήτρη Μητσοτάκη και των φίλων του: οι προστακτικές του, το όλο ήθος και η γλώσσα του, θα μπορούσαν άνετα να εκφέρονται από κάποιον στρατόκαυλο καραβανά. Μιλάμε για την επιτομή της αστοχίας.

"Έτσι κι έσκαγε η μπόμπα αποκριάτικα, γλέντια και δουλειές θα πήγαιναν κατά διαόλου, γιατί αν κυκλοφορήσει παραέξω πως είναι και μερικοί που μασκαρεύονται για να κάνουν εγκλήματα, ο κοσμάκης θα τρομάξει κι εμείς θα βαράμε μύγες! Είναι ιεροσυλία, κύριοι! Πώς να γλεντήσεις και να ξεσκάσεις αν δεν εμπιστεύεσαι τον πλησίον σου; Η εμπιστοσύνη είναι το άλφα και το ωμέγα!"

-----

Κάπως παράξενα αντέδρασε Η ΕΦΗΜΕΡΙΣ, όταν βγήκε στο φως η δολοφονία των δύο δημοσιογράφων της. Ο σάλος που επακολούθησε ήταν εξωφρενικός. Πηχυαίοι τίτλοι. Πρωτοσέλιδα. Παραρτήματα. Αγγελτήρια θανάτου σε υπερμεγέθεις διαστάσεις. Λες κι απ' όλους τους φόνους του κόσμου, ο φόνος ενός δημοσιογράφου είναι κάτι ξεχωριστό, σπουδαιότερος κι από το φόνο ενός τραπεζικού διευθυντή, ενός τραπεζοϋπάλληλου, ή ενός ληστή τραπεζών.

-----

"Πάει πια! Έπειτ' από όσα γίνανε, δεν υπάρχει γιατρειά. Το καταστρέψανε το κορίτσι. Πρώτα η αστυνομία κι έπειτα Η ΕΦΗΜΕΡΙΣ. Κι όταν χάσει το ενδιαφέρον της Η ΕΦΗΜΕΡΙΣ, θα την αποτελειώσει η κοινή γνώμη."

-----

[...] τής είχε τηλεφωνήσει αργά τη νύχτα, και μάλιστα από εκεί! Της μίλησε πολύ γλυκά, και δεν του είπε τίποτα για την περιπέτειά της, για να μη νομίζει πως αυτός την έβαλε σε τέτοιους μπελάδες. Ερωτόλογα δεν αντάλλαξαν -του τα είχε απαγορεύσει από τότε που την πήγαινε σπίτι της με το αυτοκίνητό του. Όχι, όχι, ήταν μια χαρά, και ασφαλώς προτιμούσε να βρίσκεται κοντά του, για πάντα, ή έστω για πολύ, α, ναι, αιώνια θα 'ταν το καλύτερο, και τώρα τις απόκριες θα φροντίσει να ξεκουραστεί, και ποτέ, ποτέ πια δε θα χορέψει μ' άλλον άντρα, μόνο μαζί του, και μόνο λατινοαμερικάνικα, και πώς τα περνάει εκεί που είναι; Είχε τακτοποιηθεί, όλα εντάξει, κι αφού του απαγόρευε να μιλήσει γι' αγάπη, ήθελε απλώς να της πει ότι τη συμπαθεί πάρα μα πάρα πολύ, και μια μέρα -ακόμα δεν ξέρει πότε, μπορεί σε μήνες, ή και σ' ένα δυο χρόνια, θα την πάρει να φύγουν, αλλά δεν ξέρει για πού. Και τα λοιπά και τα λοιπά, όπως ψιλοκουβεντιάζουν στο τηλέφωνο δυο άνθρωποι που αισθάνονται μεγάλη τρυφερότητα ο ένας για τον άλλο, χωρίς το παραμικρό υπονοούμενο που να παραπέμπει σε στενότερες επαφές [...].

Δεν πρέπει ωστόσο ν' αποκρύψουμε πως την Μπλουμ την περίμεναν και άλλοι τρόμοι, και πρώτα πρώτα το γραμματοκιβώτιό της, που ως τώρα είχε παίξει ασήμαντο ρόλο στη ζωή της, αλλά το κοιτούσε κάθε μέρα, καλού κακού, "αφού έτσι κάνει όλος ο κόσμος". Εκείνη την Παρασκευή το πρωί το γραμματοκιβώτιο ήταν ξέχειλο, αλλά δεν της επιφύλασσε ούτε μία ωραία έκπληξη.

-----

Ναι, ναι, και βέβαια: η αντρική του καρδιά είχε σκιρτήσει, τ' ομολογούσε, το παραδεχόταν, για την Κατερίνα ένιωθε κάτι παραπάνω από απλή συμπάθεια, αλλά κι η Τρούντε πρέπει να ξέρει πως για τον καθένα, κι όχι μόνο για τους άντρες, έρχεται μια στιγμή που θέλουν να πάρουν κάποιον στην αγκαλιά τους, έτσι, απλά, ίσως και κάτι παραπάνω -αλλά την Κατερίνα, ποτέ, η Κατερίνα έχει κάτι που δε θα του επέτρεπε να γίνει σαν τους κυρίους επισκέπτες, ποτέ μα ποτέ, κι αν κάτι τον εμπόδιζε, και μάλιστα του απαγόρευε να γίνει επισκέπτης, που του απαγόρευε ακόμα και να το διανοηθεί, δεν ήταν -και ελπίζει να τον καταλάβει- ο σεβασμός κι η στοργή του γι' αυτήν, για την Τρούντε, αλλά ο σεβασμός για την Κατερίνα, ή πιο καλά: το δέος του, και κάτι παραπάνω, ένα δέος γεμάτο αγάπη, το δέος για την αθωότητά της που -να πάρει η οργή!- είναι κάτι παραπάνω από αθωότητα, αλλά δε βρίσκει λόγια να το εκφράσει. Είναι η υπέροχη ψυχρότητα της Κατερίνας, υπέροχη κι εγκάρδια, και παρόλο που την περνάει δεκαπέντε χρόνια, κι ένας Θεός ξέρει πώς τα κατάφερε κι αυτός να πετύχει κάτι στη ζωή του, μα έτσι όπως τη βλέπει να σχεδιάζει, να οργανώνει και να ξαναφτιάχνει τη διαλυμένη της ζωή, δεν του επιτρέπεται, και ποτέ δεν του πέρασε απ' το νου τέτοια σκέψη, γιατί φοβόταν μην καταστρέψει την Κατερίνα και τη ζωή της, γιατί ήταν τόσο εύθραυστη, τόσο εύθραυστη, να πάρει η οργή, κι αν αποδειχτεί πως πράγματι ο επισκέπτης ήταν ο Άλοϊς, τότε το δηλώνει ορθά κοφτά, "θα του σπάσει τα μούτρα".

-----

Κατ' αρχήν, ο πάστορας του επιβεβαίωσε όσα είπε, διευκρινίζοντας πως Η ΕΦΗΜΕΡΙΣ είχε παραθέσει αυτούσια τα λόγια του, με το νι και με το σίγμα -αλλά δεν μπόρεσε ν' αποδείξει τον ισχυρισμό του, μήτε και το θέλησε εξάλλου, και είπε πως ήταν περιττό, γιατί ο ίδιος βασιζόταν πάντα στην όσφρησή του, κι απλώς το 'χε μυριστεί ότι ο Μπλουμ ήταν κομμουνιστής. Δε θέλησε όμως να πει περισσότερα για την όσφρησή του, κι όταν ο Μπλόρνα του ζήτησε εξηγήσεις, και τον ρώτησε συγκεκριμένα πώς μυρίζει ο κομμουνιστής, σα να λέμε, τι λογής μυρωδιά βγάζει, ο πάστορας -δυστυχώς, πρέπει να το αναφέρουμε- του φέρθηκε πολύ απότομα, και τον ρώτησε με τη σειρά του αν είναι καθολικός, κι όταν ο Μπλόρνα του απάντησε ναι, ο πάστορας του υπενθύμισε το Χρέος της Υπακοής, κι ο Μπλόρνα δεν κατάλαβε τίποτα. Φυσικά, και όλες οι επόμενες έρευνές του σκόνταψαν σε δυσκολίες, γιατί οι Μπλουμ δεν ήταν ιδιαίτερα αγαπητοί: άκουσε πολλά κακά για τη νεκρή μητέρα της Κατερίνας, που είχε πράγματι αδειάσει ένα μπουκάλι κρασί της Θείας Ευχαριστίας μέσα στο ιεροφυλάκιο, παρέα με τον νεωκόρο, που εντωμεταξύ είχε απολυθεί, άκουσε και για τον αδερφό της Κατερίνας, που ήταν πληγή για όλη την περιοχή, αλλά η μόνη φράση που πρόδιδε τον κομμουνισμό του πατέρα Μπλουμ ήταν μια κουβέντα που είχε πει το 1949 στο συχωριανό του τον Σόυμελ, καθώς τα 'πιναν σε μια απ' τις εφτά ταβέρνες του χωριού, και συγκεκριμένα η εξής: "Υπάρχουν και χειρότερα απ' τον σοσιαλισμό!" Ο Μπλόρνα δεν κατάφερε ν' αποσπάσει περισσότερες πληροφορίες, και το μόνο κέρδος του, όταν τέλειωσαν οι άκαρπες έρευνές του στο χωριό, ήταν να χαρακτηριστεί κομμουνιστής -ευτυχώς, χωρίς προπηλακισμούς- πράγμα που τον πόνεσε πολύ, γιατί ο χαρακτηρισμός προερχόταν από ένα πρόσωπο που ως εκείνη τη στιγμή τον είχε βοηθήσει αρκετά, και μάλιστα του είχε δείξει κάποια συμπάθεια: την Έλμα Τσουμπρίνγκερ, συνταξιούχο δημοδιδασκάλισσα, που καθώς τον αποχαιρετούσε, γέλασε πειραχτικά, του 'κλεισε το μάτι, και είπε: "Γιατί δεν το λέτε καθαρά πως είσαστε κι εσείς δικός τους -και πρώτη απ' όλους η γυναίκας σας;"

-----

[...] η ακεραιότητα, συνδυασμένη μάλιστα με την οργανωτική ευφυΐα, δεν είναι πουθενά ευπρόσδεκτη -ούτε στις φυλακές, ούτε καν από τη διοίκηση των φυλακών.

Heinrich Böll, Η Χαμένη Τιμή Της Κατερίνας Μπλουμ, μετάφραση Χάρη Γιαννόπουλου, εκδόσεις Το Βήμα Βιβλιοθήκη, 2007 (πρώτη έκδοση 1974)

* Φωτογραφία από εδώ.

Για τον John Lennon του James Patterson

Το βιβλίο The Last Days Of John Lennon κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 2020, προκειμένου να συμπέσει με την 40ή επέτειο της δολοφονίας του διάσημου μουσικού από τον Mark David Chapman. Γραμμένο από τον James Patterson, αμερικανό συγγραφέα με ειδίκευση στο αστυνομικό μυθιστόρημα, αποτελεί μια μίξη βιογραφίας και μυθοπλασίας, που το φθινόπωρο του 2021 κυκλοφόρησε και στα ελληνικά, από τις εκδόσεις Δίχτυ, σε μετάφραση Μάνου Βιτεντζάκη.

Θα ξεκινήσω από το βασικό ατού του βιβλίου, που είναι ότι αποτελεί, αυτή τη στιγμή, τη μοναδική, απ' όσο γνωρίζω, έκδοση στην ελληνική βιβλιογραφία που να περιλαμβάνει μια πλήρη εξιστόρηση της ζωής και της καλλιτεχνικής διαδρομής του Lennon -από την εποχή των Quarrymen, διατρέχοντας τη λαμπρή καριέρα του με τους Beatles, και τη σόλο πορεία του. Στο παρελθόν έχουν υπάρξει διάφορες ανάλογες προσπάθειες -συνήθως γεμάτες λάθη και παραλείψεις-, αλλά οι περισσότερες πια βρίσκονται εκτός κυκλοφορίας. Το γεγονός δεν είναι διόλου θετικό, βεβαίως, αλλά θα μου πείτε εδώ δεν έχουμε βιβλία για δικούς μας σπουδαίους καλλιτέχνες, θα είχαμε για... γιεγιέδες της αλλοδαπής;

Η ελληνική έκδοση είναι καλή, προσεγμένη. Θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί κάποια λάθη μεταφραστικά και επιμέλειας, βέβαια. Π.χ. Howlin' Wolf δεν ήταν συγκρότημα αλλά μπλουζ καλλιτέχνης (σελ. 142), δεν ήταν μία πρώην αλλά ένας πρώην του Brian Epstein που έκλεψε τον χαρτοφύλακά του (σελ. 195), και είναι μια συμμαθήτρια και όχι ένας συμμαθητής του Julian Lennon, που απεικονίζεται στη ζωγραφιά που ενέπνευσε το "Lucy In The Sky With Diamonds" (σελ. 206). Εύκολα μπορεί να φανταστεί κανείς πώς κατέληξαν αυτά τα σημεία να μεταφραστούν λάθος, γι' αυτό και σε τέτοιες προσπάθειες χρειάζεται να υπάρχει ένας σύμβουλος έκδοσης με γνώσεις επί του αντικειμένου.

Ο ίδιος ο Patterson, ας πούμε, έγραψε το βιβλίο του με τη συμβολή των Casey Sherman και Dave Wedge, ακριβώς επειδή ο ίδιος δεν είναι ειδικός στα περί μουσικής ιστορίας. Ομολογουμένως, ο τίτλος που επέλεξε -με λογική κράχτη, προφανώς- δεν αντικατοπτρίζει το περιεχόμενο του βιβλίου του. Όπως προανέφερα, εδώ διαβάζουμε ολόκληρη τη ζωή του Lennon (αν και παραλείπεται ανεξήγητα το κομβικό άλμπουμ Plastic Ono Band του 1970), με ένα μικρό ποσοστό των σελίδων να αφορούν τις τελευταίες του μέρες. Για την ακρίβεια, περισσότερα διαβάζουμε για τις τελευταίες μέρες ελευθερίας του Chapman, πριν αυτός καταλήξει στη φυλακή -γεγονός που είναι φάουλ του συγγραφέα, έστω κι αν η δικαιολογία του θα μπορούσε να είναι ότι τον ιντρίγκαρε η "ντετεκτίβικη" πλευρά του ζητήματος.

Σε κάθε περίπτωση, ο Patterson και οι συνεργάτες του έφτιαξαν ένα ανάγνωσμα που έχει ρυθμό, και που διαβάζεται γρήγορα και ευχάριστα. Στην εποχή της αέναης απόσπασης της προσοχής, ο χωρισμός σε μικρά κεφάλαια είναι ένα ατού που δεν πρέπει πια να αγνοείται από κανέναν. Όσο μάλιστα πλησιάζει κανείς προς το τέλος, η αδρεναλίνη ανεβαίνει -το ίδιο και η ναυτία. Παρότι ξέρεις τι θα συμβεί, παρότι ξέρεις τον δολοφόνο και το όργανο του εγκλήματος, ο Patterson καταφέρνει να σε βάλει μέσα στο τραγικό συμβάν, και στον πνιγηρό αντίκτυπό του. Το ότι σε βάζει και στο μυαλό του μισητού δολοφόνου είναι ένα τρικ αμφιλεγόμενο μεν, ισχυρά μαγνητικό δε.

Κλείνοντας, θέλω να συγχαρώ τις εκδόσεις Δίχτυ για την επιλογή τους να επενδύσουν σε ένα μουσικό θέμα. Λείπουν τα μουσικά βιβλία, όσο κι αν εκδίδονται συνεχώς περισσότερα. Ελπίζω ο νέος αυτός εκδοτικός οίκος να συνεχίσει με ανάλογες, και ακόμα καλύτερες, προσπάθειες.

Νοείται αφιέρωμα στον Lennon, με τραγούδια του McCartney; Μη βιαστείτε να απαντήσετε...

Στις 8 Δεκεμβρίου συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από τη δολοφονία του John Lennon. Νωρίτερα, στις 9 Οκτωβρίου, είχαν συμπληρωθεί τα 80χρονα από τη γέννησή του. Με αυτές τις αφορμές έγιναν -και πάλι- δεκάδες αναφορές και αφιερώματα, σε όλη την υφήλιο, στον σπουδαίο καλλιτέχνη και ακτιβιστή. Έχει πάντα αξία η επιστροφή στο έργο του Lennon, κι ετούτο το μπλογκ έχει πολλάκις υποσχεθεί κάτι μεγάλο και ουσιώδες για το θέμα. Επιφυλάσσομαι...

Εδώ όμως θα μας απασχολήσει ένα πολύ συγκεκριμένο αφιέρωμα, ελληνικής εμπνεύσεως και υλοποίησης, το οποίο υπέπεσε, δυστυχώς, σε κάποια ουσιώδη σφάλματα. Πρόκειται για το αφιέρωμα με τον ωραίο τίτλο "All you need is Lennon!", που διοργάνωσε ο ραδιοφωνικός σταθμός Kosmos 93,6 (δείτε εδώ τη σχετική ανάρτηση). Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά: "Δέκα αγαπημένοι Έλληνες καλλιτέχνες ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Kosmos να προτείνουν στους ακροατές τον δικό τους John Lennon διασκευάζοντας ένα τραγούδι του. Με έμπνευση από την απλότητα και τη δύναμη των τραγουδιών του έδωσαν την προσωπική τους, σύγχρονη ερμηνεία."

Δεν είναι στόχος μου να συζητήσω εδώ το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα του εν λόγω εγχειρήματος. Κι αυτό γιατί του καλλιτεχνικού αποτελέσματος προηγούνται οι επιλογές -εν προκειμένω, των τραγουδιών που διασκεύασαν οι προσκεκλημένοι καλλιτέχνες- οι οποίες, σε τρεις περιπτώσεις, υπήρξαν εντελώς άκυρες. Συγκεκριμένα, αναφέρομαι στις επιλογές της Νατάσσας Μποφίλιου ("Eleanor Rigby"), της Ανδριάνας Μπάμπαλη ("For No One"), και της Μαρίας Παπαγεωργίου ("Blackbird").

"Πού είναι το πρόβλημα;", θα αναρωτηθεί κάποιος που δεν γνωρίζει πολλά από την ιστορία του Lennon και των Beatles. Πράγματι, όλα τα προαναφερθέντα τραγούδια φέρουν φαρδιά-πλατιά την υπογραφή "John Lennon - Paul McCartney". Έλα όμως που στην πραγματικότητα και τα τρία είναι συνθέσεις του McCartney...

Πιο αναλυτικά, τα "For No One" και "Blackbird" είναι συνθέσεις στις οποίες ο Lennon δεν είχε καμιά απολύτως συνεισφορά: δεν συμμετείχε ως συνθέτης/στιχουργός, δεν συμμετείχε ούτε καν στην ηχογράφησή τους. Στο πρώτο (από το άλμπουμ Revolver του 1966) παίζουν μόνο ο McCartney και ο Ringo Starr (συν ο εξωσυγκροτηματικός (sic) Alan Civil), ενώ το δεύτερο (από το The Beatles του 1968) αποτελεί ουσιαστικά μια σόλο εκτέλεση από τον McCartney.

Σχετικά με το "Eleanor Rigby" (επίσης από το Revolver), τα πράγματα δεν είναι το ίδιο ξεκάθαρα, ομολογουμένως. Ο Lennon, σε συνέντευξή του, είχε διεκδικήσει την πατρότητα μεγάλου μέρους των στίχων. Όμως άλλες μαρτυρίες αναφέρουν ότι οι στίχοι, πέραν του πρώτου κουπλέ που είχε αρχικά ο McCartney, δουλεύτηκαν ομαδικά, με τη συμβολή του Lennon, αλλά και των Starr, George Harrison και Pete Shotton (παιδικός φίλος του Lennon). Πλέον, και αυτό το τραγούδι αποδίδεται σε πολύ μεγάλο ποσοστό στον Paul McCartney, ο οποίος βεβαίως το ερμηνεύει στην ηχογράφηση, με τους Lennon και Harrison να περιορίζονται στα δεύτερα φωνητικά.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ο μεγαλύτερος φαν του Lennon και των Beatles, ούτε και να έχει πιστοποιητικό γνώσης λεπτομερειών της ιστορίας τους, προκειμένου να συμμετάσχει σε ένα σχετικό αφιέρωμα. Χρειάζεται όμως να το ψάξει λίγο -κάτι που στην εποχή μας γίνεται γρήγορα και σχετικά εύκολα- έτσι ώστε ο επιθυμούμενος φόρος τιμής όντως να αποτιθεί. Κι αυτό ισχύει όχι μόνο για τις τρεις καλλιτέχνιδες, αλλά και για τους διοργανωτές: δεν επιτρέπεται άνθρωποι του ραδιοφώνου, που υποτίθεται ότι έχουν γνώση και αγάπη για το αντικείμενο με το οποίο καταπιάνονται, να πέφτουν σε τέτοιες ευδιάκριτες λούμπες. Υπήρχαν εκατοντάδες άλλα τραγούδια, που όντως γράφτηκαν και τραγουδήθηκαν από τον John Lennon, που θα μπορούσαν να προταθούν ως εναλλακτικές.

Εκτός αν όντως για κάποιους, ο "δικός τους John Lennon" είναι ο Paul McCartney.

Άρθρα VII: The Beatles, Paul McCartney, Μουσική/τεχνολογία/Μ.Μ.Ε.

Just Like Starting Over: Οι Beatles στα 1970s

(αναδημοσίευση από το ειδικό τεύχος του περιοδικού SONIK, Η Μουσική Βίβλος Των '70s)

Paul McCartney & Wings: Ένας οδηγός στη δισκογραφία τους

Μουσική, Τεχνολογία και Μ.Μ.Ε., με αφορμή ένα δοκίμιο του Michel Chion

Για τον John Lennon (1940-1980)

Κάποιος που παρακολουθεί τις αναρτήσεις μου εδώ ή στα κοινωνικά δίκτυα, (δικαίως ίσως) θα έχει συμπεράνει ότι ο Paul McCartney είναι ο αγαπημένος μου Beatle. Στην πραγματικότητα, ο Sir Paul είναι ο αγαπημένος μου ζωντανός Beatle. Αλλά το Σκαθάρι που αγάπησα από την πρώτη στιγμή ήταν, είναι και θα είναι ο John Lennon.

Αυτό σίγουρα έχει να κάνει, ως έναν βαθμό, με τον θάνατό του. Όταν, ως έφηβος, άρχισα να μαθαίνω για τους Beatles και την ιστορία τους, ήταν ιδιαίτερα σοκαριστική η διαπίστωση ότι κάποιος τόσο αγαπητός, κάποιος που δημιούργησε τόση ομορφιά, μπορούσε, έτσι απλά, να δολοφονηθεί έξω απ' το σπίτι του. Όμως δεν ήταν μόνο αυτό.

Στα χρόνια του ψαξίματος και της ανακάλυψης του εαυτού μου, ο Lennon υπήρξε μια μορφή-οδηγός. Ήταν εκείνος που διάβαζε, που μιλούσε με τόλμη, που δεν δίσταζε να γίνει δυσάρεστος προκειμένου να υποστηρίξει έναν σκοπό στον οποίο πίστευε. Κι αν δεν ισχύει ακριβώς η εικόνα που έπλασε για λόγου του η αγιογραφική διάθεση με την οποία αντιμετωπίστηκε αμέσως μετά τον θάνατό του, εγώ και πάλι τον βλέπω σαν την πιο ενδιαφέρουσα προσωπικότητα της σύγχρονης λαϊκής μουσικής.

Ο John Lennon γεννήθηκε σαν σήμερα, πριν από 76 χρόνια. Κάποιοι ίσως βρουν απογοητευτικό το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς που θα ποστάρουν σήμερα τα τραγούδια του ή αφιερώματα στην ζωή και στην τέχνη του ανήκουν σε εκείνους που δεν βρίσκουν τίποτα λάθος με τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Εννοείται ότι δεν απαγορεύεται κάτι τέτοιο: να μην καταλαβαίνεις, δηλαδή, κάποιον ή να θέλεις να ξέρεις μόνο εκείνο το κομμάτι του που σε συμφέρει. Εγώ πάλι θέλω να ξέρω το όλον και μόνο αυτό.

Φυσικά δεν έχει πολύ νόημα να αναρωτιέται κανείς τι θα έκανε σήμερα ο Lennon, αν ζούσε. Ευτυχώς, όμως, γνωρίζουμε πολύ καλά τι έκανε όσο ζούσε. Όπως, π.χ., το ότι έκανε το κομμουνιστικό μανιφέστο τραγούδι.

Άρθρα II: Queen, Pink Floyd, John Lennon/Paul McCartney

Mercury rising: Οι Queen μέχρι το 1974

Πιάνοντας τον κουμπαρά απ' τους... όρχεις: Οι Pink Floyd στην μετά-Roger Waters εποχή

John Lennon/Paul McCartney: Μια ασταθής ισορροπία

Κάποτε στην ΕΡΤ

Το κλείσιμο της ΕΡΤ με χτύπησε πολύ δυνατά - ακόμα δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι έχει συμβεί. Η Πέμτη 13 Ιουνίου ήταν η τρίτη ημέρα διαμαρτυριών και είχα σκοπό να κατέβω ούτως ή άλλως στο ραδιομέγαρο, οπότε δε δίστασα να απαντήσω αμέσως θετικά στην πρόσκληση του Αντώνη Μποσκοΐτη να παίξω μερικά τραγούδια στις αυτοσχέδιες συναυλίες που στήνονταν στο προαύλιο. Θυμάμαι ότι όσο τραγουδούσα έβρεχε πολύ αλλά κανείς δεν το κουνούσε από τη θέση του: μπροστά μου απλωνόταν μια θάλασσα ομπρέλες κι άλλες τόσες σημαίες, πολλοί απλά στέκονταν στη βροχή χωρίς κάλυψη. Ο αγώνας εκείνος έληξε άδοξα, ίσως, θα θυμάμαι, όμως, πάντα την ομοψυχία και το φρόνημα των ανθρώπων εκείνες τις μέρες στην Αγία Παρασκευή...

It's Johnny's birthday!

Ο John Lennon, ένας από τους μουσικούς ήρωές μου, αν ζούσε, σήμερα θα έκλεινε τα 70 του χρόνια. Έχω πολλές φορές υποσχεθεί ένα κείμενο γι' αυτόν, υποθέτω όμως ότι όσοι λίγοι ενδιαφέρονται για κάτι τέτοιο, θα πρέπει να περιμένουν το βιβλίο (φίλε Χρήστο). Προς το παρόν ρίξτε μια ματιά στο παρακάτω βίντεο με το τραγούδι του George Harrison και σε αυτό το αφιέρωμα της Google.

...and no religion too

Ανοίγω, που λέτε, την τελεώρα σήμερα το πρωί, για να χαζέψω λίγο όσο κρατάω τη μπέμπα για να ρευτεί, και πέφτω σε ντοκυμαντέρ στην ΕΤ-1 σχετικό με τον στίχο στη ροκ και ποπ κουλτούρα. Ελληνικής παραγωγής παρακαλώ, με την όλη επιμέλεια να έχει κάποιος κ. Γιώργος Σκεπάρνης (δεν τον γνωρίζω ούτε εξ ονόματος) και με τη συμμετοχή του Λάκη Παπαδόπουλου (αυτού με τα ψηλά ρεβέρ) στον σχολιασμό. "Ωραία" λέω μέσα μου, "θα περάσει όμορφα η ώρα". Αμ δε! Ας πούμε ότι προσπερνάμε τις αρκετές αστοχίες (π.χ. όταν γινόταν αναφορά στο πανκ, προβάλλονταν εικόνες των Black Sabbath και των Kiss) και το ότι τα σχόλια του Λάκη κάποιες φορές ήταν μάλλον άστοχα - έχουμε συνηθίσει άλλωστε στην Ελλάδα το να μην κάνει κάποιος σωστά τη δουλειά του. Αυτό που αντίκρυσα, όμως, όταν στην οθόνη προβάλλονταν σε ελληνική μετάφραση οι στίχοι του Imagine του John Lennon, με άφησε άφωνο. Στη θέση των λέξεων "and no religion too" υπήρχαν απλά τρεις τελείες! Τρεις τελείες! Ακριβώς: "..." Και αναρωτιέμαι: στην Ελλάς του 2010, είναι ακόμα ταμπού η οποιαδήποτε μη φιλική αναφορά στη θρησκεία; Εντάξει, το καταλαβαίνω να μην έχεις ενηλικιωθεί ακόμα και να πιστεύεις ότι αν αναφέρεις αυτό τον στίχο θα σε κάψει ο Θεός. Τουλάχιστον μην αναφερθείς καθόλου στο τραγούδι ρε παιδί μου! Μην το πετσοκόβεις, άστο! Μην αφήνεις τους άλλους να δουν πόσο υποκριτής είσαι! Σώνει και καλά να γίνεις ρόμπα;

The Lennon Remasters

Αν ο John Lennon ζούσε, στις 9 του προσεχούς Οκτώβρη θα γιόρταζε τα 70ά του γεννέθλια. Για να γιορτάσει αυτό το γεγονός, η EMI Music, σε συνεργασία με τη Yoko Ono, θα κυκλοφορήσει εκείνες τις μέρες νέες εκδόσεις όλων των σόλο στούντιο άλμπουμ του μακαρίτη, σε νέα remasters. Μιλάμε για τους δίσκους John Lennon/Plastic Ono Band (1970), Imagine (1971), Some Time In New York City (1972), Mind Games (1973), Walls And Bridges (1974), Rock 'N' Roll (1975), Double Fantasy (1980) και Milk And Honey (1984). Το Double Fantasy θα παρουσιαστεί σε διπλό CD, στην αρχική μίξη αλλά και σε μια νέα, απογυμνωμένη από κάποια όργανα, στο στυλ του Let It Be... Naked που κυκλοφόρησε το 2003. Πέρα από τις μεμονωμένες κυκλοφορίες, θα κυκλοφορήσουν ακόμα η συλλογή Power To The People: The Hits, το τετραπλό θεματικό σετ Gimme Some Truth και το The John Lennon Signature Box, ένα κουτί με 11 δισκάκια, κάποια μπόνους κομμάτια και βιβλίο για τους συλλέκτες (εκεί θα στοχεύσω και εγώ).
Το πρόβλημα είναι ότι η Yoko Ono είχε ξανακυκλοφορήσει μέσα στη δεκαετία που μας πέρασε ανανεωμένες εκδόσεις αυτών των άλμπουμ και πολλοί αναρωτιούνται προς τι άλλη μια επανέκδοση, τη στιγμή μάλιστα που μένουν ξανά εκτός προγράμματος τα Live Peace In Toronto 1969 και Live In New York City. Πιθανότατα, η Ono θέλει να υποστηρίξει την εικόνα του εκλιπόντος και να φέρει ένα νεότερο κοινό σε επαφή με το έργο του, τη στιγμή που ο έταιρος Καππαδόκης (λέγε με Paul) οργώνει την υφήλιο με περιοδείες και έχει και αυτός στα σκαριά μια σειρά επανεκδόσεων των σόλο δίσκων του. Η μάχη για το ποιος ήταν τελικά ο σπουδαιότερος τροχός στο αμάξι των Beatles μαίνεται ακόμα...

* Φωτογραφία από www.wikipedia.org.

Nowhere Boy

29 χρόνια χωρίς τον John Lennon... Ίσως δεν μένουν και πολλά να ειπωθούν, ίσως πάλι να μην έχει ειπωθεί τίποτα ακόμα... Σύντομα θα προβληθεί στις κινηματογραφικές αίθουσες η ταινία Nowhere Boy του Sam Taylor-Wood με θέμα την παιδική και εφηβική ηλικία του Σκαθαριού, βασισμένη στο βιβλίο της αδελφής του, Julia Baird, που έχει τίτλο Imagine This: Growing Up With My Brother John Lennon. Από πέρυσι έχω υποσχεθεί ένα μεγάλο αφιέρωμα στον αγαπημένο μου αυτόν καλλιτέχνη. Ίσως του χρόνου, στην 30ετία...

69

Σήμερα είναι η 69η επέτειος από τη γέννηση του John Lennon. Μπορεί ο ίδιος να παραμένει νεκρός, τα τραγούδια του όμως είναι πάντα εδώ να μας τον θυμίζουν. Μπορείτε να διαβάσετε ένα μίνι αφιέρωμα στην πολιτική πλευρά του πατώντας εδώ και παρακάτω μπορείτε να τον απολαύσετε σε μια εκτέλεση του "Yer Blues" παρέα με τρεις σπουδαίους μουσικούς.

* Φωτογραφία από http://www.rollingstone.com/artists/johnlennon/photos/collection/photo/1

Happy birthday Dr Winston O'Boogie!

Σαν σήμερα, πριν από 68 χρόνια, γεννιόταν στο βομβαρδιζόμενο από τους Γερμανούς Λίβερπουλ, ο John Lennon. Μαζί με άλλους τρεις συμπατριώτες του, έμελλε να χαράξει μία χρυσή καλλιτεχνική τροχιά τα χρόνια του '60 και του '70, για να βρει τραγικό θάνατο στο κατώφλι της δεκαετίας του '80 από το χέρι ενός θαυμαστή.

Η προσωπικότητά του εξακολουθεί να απασχολεί την επικαιρότητα ακόμα και σήμερα. Ένας από τους πρώτους βιογράφους των Beatles, ο Philip Norman, έγραψε μία νέα βιογραφία με τίτλο "John Lennon: The Life" η οποία ήδη προκαλεί σάλο καθώς ασχολείται με τις σεξουαλικές προτιμήσεις του εκλιπόντος και υποστηρίζει την άποψη ότι ήταν ομοφυλόφιλος. Περισσότερα για αυτό αλλά και μεγάλο αφιέρωμα στον Lennon προσεχώς.
Σε λίγες ημέρες, κάποια σκίτσα του (μεταξύ αυτών και κάποια ερωτικά) θα παρουσιαστούν σε γκαλερί του Manhattan. Πρόκειται για τα ίδια σκίτσα που η Scotland Yard είχε κατασχέσει ως "πορνογραφικά" το 1970. Πώς αλλάζουν οι καιροί...

Για τον John Lennon

Με αφορμή την είδηση ότι βρέθηκε μία φωτογραφία του που παρέμενε κλειδωμένη επί 50 χρόνια σε κάποιο συρτάρι (σημερινό φύλλο της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ), αλλά κυρίως λόγω της επικείμενης συμπλήρωσης 67 χρόνων από τη γέννησή του (9 Οκτωβρίου 1940), παραθέτω στη συνέχεια ένα άρθρο μου που δημοσιεύτηκε στη στήλη των αναγνωστών του περιοδικού Δίφωνο (τεύχος 113, 2/2005).


John Lennon: αποκαθήλωση ή αποκατάσταση;

Ήταν ένα βράδυ του Δεκέμβρη του 1980 όταν ένας τρελαμένος θαυμαστής έπαιρνε τη ζωή του ανθρώπου που ονομαζόταν John Lennon. Σχεδόν είκοσι πέντε χρόνια μετά, ο θάνατός του παραμένει το τραγικότερο γεγονός στο χώρο της μουσικής ενώ η απώλειά του παραμένει δυσβάσταχτη για όλους εκείνους που αγάπησαν τα τραγούδια του. Στα χρόνια που ακολούθησαν τη δολοφονία του, δημιουργήθηκε ένα κλίμα αγιοποίησης του Lennon. Όλες οι μεγάλες καινοτομίες των Beatles αποδίδονταν σε αυτόν ενώ οι υπόλοιποι τρεις άρχισαν να θεωρούνται ως απλοί υπηρέτες του δικού του καλλιτεχνικού οράματος. Ο Lennon ήταν ο ιδεολόγος, το σκεπτόμενο σκαθάρι, ο ειρηνιστής και ο φιλόσοφος ενώ ο McCartney ήταν απλώς ένας ταλαντούχος μουσικός που έγραφε σοροπιαστές μπαλάντες. Αποκορύφωμα και αποκρυστάλλωση αυτού του ρεύματος αποτέλεσε η βιογραφία του Lennon από τον Ray Coleman, ένα ογκώδες έργο που πραγματικά αποτελεί αγιογραφία του μουσικού από το Λίβερπουλ.

Το κλίμα άρχισε σιγά σιγά να αλλάζει στα τέλη της δεκαετίας του '80 και μάλιστα το πρώτο βήμα της αλλαγής αυτής ήταν και το πιο εντυπωσιακό. Ο Albert Goldman, στο βιβλίο του The Lives Of John Lennon - το οποίο αποτελεί τον αντίθετο πόλο του βιβλίου του Coleman - παρουσιάζει έναν Lennon δολοφόνο, καιροσκόπο, ανήμπορο ναρκομανή που κλωτσάει τη γυναίκα του όταν αυτή είναι έγκυος και δέρνει το παιδί του, ενώ δεν έχει πάντα θετική άποψη ούτε για τη μουσική του. Το βιβλίο προκάλεσε σάλο και η αντίδραση από τη Yoko Ono, τον McCartney και άλλους ήταν άμεση. Οι αντιδράσεις σε μεγάλο ποσοστό ήταν δικαιολογημένες αφού ο Goldman έκανε πολλές παράτολμες υποθέσεις και ξεπέρασε τα όρια σε πολλά σημεία του βιβλίου. Παρόλα αυτά, άνοιξε ο δρόμος για μελέτες που πλησίαζαν περισσότερο τον άνθρωπο Lennon και την αλήθεια.

Σε αυτή την αποκαθήλωση συνέβαλε αρκετά και ο άσπονδος φίλος τού Lennon από την εποχή των Beatles, ο Paul McCartney. Κουρασμένος από τα συνεχή χτυπήματα που δεχόταν η εικόνα του από αυτούς που τον θεωρούσαν δεύτερο, άρχισε με κάθε ευκαιρία να μιλάει για τις ένδοξες μέρες της θρυλικής μπάντας και να τονίζει ότι υπήρξε ισάξιος του συνεργάτη του. Βέβαια, και αυτός ξεπέρασε κάποιες φόρές τα όρια αλλά το όλο κλίμα οδήγησε σε μία αλλαγή της οπτικής μας που δεν μπορεί παρά να ευνοεί το έργο του Lennon.

Μπορεί πια να μην τον θεωρούμε έναν θεό επί γης, μπορεί να έχει χάσει κάτι από την αλλόκοτη λάμψη του ως προσωπικότητα αλλά το έργο του φωτίζεται πλέον από ένα άλλο φως που του δίνει νέο βάθος. Ο ίδιος ήθελε να τον θυμούνται ως έναν αγωνιστή και όχι ως τον ηγέτη μιας ολόκληρης γενιάς. Ήταν ένας άνθρωπος με πολλά πάθη και ελαττώματα που μεγεθύνθηκαν λόγω των παιδικών του τραυμάτων. Ο πόνος που ένιωθε έβρισκε συχνά διέξοδο στην απότομη συμπεριφορά του αλλά όταν τον διοχέτευε στα τραγούδια του έκανε θαύματα. Μετουσίωνε πραγματικά τη ζωή σε τέχνη όντας ο πρώτος που έβαλε τόσο πολύ τον εαυτό του μέσα σε ροκ τραγούδι. Αυτός είναι ο Lennon που πρέπει να θυμόμαστε.

12.12.2004
Μιχάλης Τσαντίλας
Ζωγράφου, Αθήνα