Είδα το B.Y.S. Trio στην Πνευματική Εστία Σπάρτης

Η Πνευματική Εστία Σπάρτης είναι ένας σύλλογος που από το 1961 έχει παρουσιάσει σημαντική  πολιτιστική δράση και προσφορά στο λακωνικό γίγνεσθαι. Εδώ και κάποια χρόνια έχει, μάλιστα, μεταστεγάσει τις δραστηριότητές της σε ένα υπέροχο νεοκλασσικό επί της οδού Λυκούργου. Εκεί βρέθηκα το βράδυ της Τετάρτης 3 Μαΐου, για να παρακολουθήσω μια συναυλία από εκείνες που σπάνια έχουμε την ευκαιρία να δούμε στα μέρη μας.

Το B.Y.S. Trio αποτελείται από τους Χρυσόστομο Μπουκάλη (κοντραμπάσο), Κώστα Γιαξόγλου (πιάνο, λάπτοπ), και Νίκο Σιδηροκαστρίτη (τύμπανα) -με το αρχικό γράμμα του κάθε επωνύμου να σχηματίζει το αρκτικόλεξο του ονόματος. Ξεκίνησαν την κοινή τους πορεία το 2017, με σκοπό την εξερεύνηση του έργου του Charlie Haden (1937-2014) και την απότιση φόρου τιμής σε αυτό. Έπειτα από μια σειρά επί σκηνής εμφανίσεων, το 2022 ήρθε η ώρα της αποτύπωσης της δουλειάς τους στο άλμπουμ It's About Spirituality (A Tribute To Charlie Haden) -το οποίο, παρεμπιπτόντως, προτάθηκε από το παρόν μπλογκ ως μία από τις πλέον αξιόλογες ηχογραφήσεις της προηγούμενης χρονιάς.

Στην εν λόγω βραδιά, που συνδιοργανώθηκε από το Νομικό Πρόσωπο Πολιτισμού και Περιβάλλοντος του Δήμου Σπάρτης, και αποτέλεσε μέρος του κύκλου εκδηλώσεων "Μουσική και Μουσικοί", παρουσιάστηκε μεγάλο μέρος του υλικού του προαναφερθέντα δίσκου -υλικό το οποίο περιλαμβάνει συνθέσεις που φέρουν την υπογραφή του Haden, κομμάτια άλλων δημιουργών που αγαπούσε ιδιαίτερα ο εκλιπών, καθώς και συνθέσεις/αυτοσχεδιασμούς του γκρουπ -αλλά και επιπλέον κομμάτια. Το συγκρότημα έδειξε και ζωντανά ότι όχι μόνο σέβεται και αγαπά το μουσικό έργο του μεγάλου μουσικάνθρωπου, αλλά και ότι διαθέτει διακριτή οπτική γωνία και άποψη επί αυτού.

Είχαμε, όμως, όσοι γεμίσαμε την αίθουσα εκείνο το βράδυ Τετάρτης, την ευκαιρία να γίνουμε μάρτυρες και της πρόσφατης διεύρυνσης του γκρουπ. Διεύρυνσης που αποκαλύφθηκε σε αθηναϊκές εμφανίσεις του, και που περιλαμβάνει τη φωνή της Άννας Λινάρδου και το νέυ του Χάρη Λαμπράκη. Εμείς γίναμε μάρτυρες μιας τροποποιημένης εκδοχής της διεύρυνσης αυτής: ήταν η φωνή της Jessie, μιας νεαρής Κορεάτισας βοκαλίστριας, που έτυχε να βρίσκεται στη Λακωνία για το Koumaria Project, και που εμπλούτισε με τις φωνητικές της ακροβασίες το μυσταγωγικό "Song For The Whales". Σε κάθε περίπτωση, το B.Y.S. Trio μοιάζει να έχει πολλούς ακόμα άσσους στο μανίκι του, και ελπίζω ότι θα έχουμε την ευκαιρία στο μέλλον να τους δούμε να αποκαλύπτονται.

Η συναυλία κράτησε κάτι λιγότερο από μιάμιση ώρα, και υπάρχει ολόκληρη στο παρακάτω βίντεο. Φυσικά, σε αυτό δεν αποτυπώνεται παρά μόνο ένα μικρό κομμάτι των όσων βιώθηκαν εκείνη τη βραδιά από τους παρευρισκόμενους -που παρακολούθησαν με αληθινή προσήλωση, και που σίγουρα εισέπραξαν τη μαεστρία και την απαράμιλλη μουσικότητα των τριών μουσικών. Είπαμε, τέτοιες συναυλίες σπανίζουν στη Σπάρτη, και στη Λακωνία συνολικά -κι έτσι τις εκτιμούμε και τις τιμούμε όπως τους πρέπει.

Setlist:

1. Grevena Appalachians

2. Take My Hand, Precious Lord

3. For Turiya

4. Lonely Woman

5. My Love And I

6. Silence

7. Song For The Whales

8. Touch Her Soft Lips And Part

9. Waltz For Ruth

Καινούργιοι Δίσκοι Στο Grill IV: Δημήτρης Μυστακίδης, Γιώργος Καρράς, Λόλεκ

Δημήτρης Μυστακίδης: Μόρσο

Γιώργος Καρράς: Ασκήσεις Απλότητας

Λόλεκ: Άγρια

Gimme 10: Οι φιλοξενούμενοι XLIII

Η 43η πεντάδα καλλιτεχνών που φιλοξενήθηκαν στη στήλη Gimme 10 περιλαμβάνει δημοσιεύσεις που έγιναν Μάρτιο και Απρίλιο του 2017.

 

Δημήτρης Σαμόλης

Αντώνης Σουσάμογλου

Nomik

Whereswilder

Leon Of Athens

Κριτικές συναυλιών XLVI: Ελευθερία Αρβανιτάκη, Γιάννης Κότσιρας + Εστουδιαντίνα, Βασίλης Παπακωνσταντίνου + Κίτρινα Ποδήλατα + Σπύρος Γραμμένος

 

Ελευθερία Αρβανιτάκη @ Σαϊνοπούλειο Αμφιθέατρο, 14/7/2021

Φωτογραφία: Βάσια Αναγνωστοπούλου

Γιάννης Κότσιρας + Εστουδιαντίνα @ Τεχνόπολη, 7/9/2012

Βασίλης Παπακωνσταντίνου + Κίτρινα Ποδήλατα + Σπύρος Γραμμένος @ Τεχνόπολη, 31/8/2012

Νέο τραγούδι -και προσεχώς νέος δίσκος- από τον Παναγιώτη Κελάνδρια

 

Ο τραγουδοποιός Παναγιώτης Κελάνδριας κυκλοφόρησε πρόσφατα ένα νέο τραγούδι, ως προάγγελο του δίσκου Γέφυρες, που θα μάς αποκαλυφθεί αργότερα μέσα στη χρονιά. Πρόκειται για μία διασκευή του μακεδονίτικου παραδοσιακού "Απάνω Στην Τριανταφυλλιά", με ερμηνεύτρια την Καίτη Κουλλιά. Η διασκευή και η ενορχήστρωση υπογράφονται από τον ίδιο τον Παναγιώτη Κελάνδρια, η οργάνωση και επιμέλεια της παραγωγής ανήκει στον Θύμιο Παπαδόπουλο, ενώ στην ηχογράφηση συμμετέχουν οι Σωκράτης Γανιάρης (κρουστά), Θύμιος Παπαδόπουλος (ιρλανδικό φλάουτο, tin whistle, mastering), Σωτήρης Παπαδόπουλος (ακουστικό μπάσο, ηχοληψία, mastering), Σταύρος Παργινός (τσέλο, μαντολίνο), Χρήστος Περτσινίδης (κιθάρα).

Ο Παναγιώτης Κελάνδριας έχει καταθέσει στο παρελθόν αρκετές "χειροποίητες" δισκογραφικές δουλειές, ερμηνεύοντας πολλές φορές ο ίδιος, αλλά και συνεργαζόμενος συχνά με άλλες φωνές. Εδώ καταθέτει, νομίζω, την πιο επαγγελματική ηχογράφησή του μέχρι στιγμής. Φαντάζομαι ότι ο επερχόμενος νέος δίσκος του θα πατάει πάνω στη λογική του "Απάνω Στην Τριανταφυλλιά", όχι μόνο ως προς την προσοχή που τη διέπει, και την εμπιστοσύνη σε φωνές με ικανότητες (έχει προαναγγελθεί και επόμενο τραγούδι, με τη Χρυσούλα Κεχαγιόγλου), αλλά και σε ό,τι αφορά το πάντρεμα διαφορετικών παραδόσεων. Ο τίτλος Γέφυρες, άλλωστε, σε κάτι τέτοιο (μοιάζει να) παραπέμπει. Σε κάθε περίπτωση, το τραγούδι δημιουργεί προσδοκίες, και αναμένουμε με πολύ ενδιαφέρον τη συνέχεια.

Μουσική ανασκόπηση του 2022

Η τελευταία μουσική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο παρόν μπλογκ είναι εκείνη για το έτος 2019. Το 2020 ήταν ούτως ή άλλως περίεργη χρονιά (βλ. COVID-19), και είχε το επιπλέον μείον της αποχώρησής μου, μαζί με άλλους, από το Avopolis Music Network, το site όπου κατέθεσα πολλή δουλειά επί πολλά χρόνια. Το 2021, πάλι, ενώ συμμετείχα στις ψηφοφορίες των ιστοσελίδων που με φιλοξενούσαν (Mix Grill, MiC Music Portal), κι ενώ σχεδίαζα να γράψω κάτι κι εδώ, τελικά δεν το έκανα. Βρισκόμουν, βλέπετε, ήδη από καιρό σε μια εσωτερική πάλη -που συνεχίζεται-, για το αν -και για λογαριασμό ποιων- αξίζει να συνεχίσω να γράφω για μουσική.

Εκείνο που οπωσδήποτε ισχύει για μένα τα τελευταία χρόνια είναι η απόφαση να ρίξω το βάρος της όποιας προσπάθειάς μου στην εγχώρια παραγωγή. Για τους καλλιτέχνες της αλλοδαπής υπάρχει ένα δυνητικό κοινό εκατοντάδων εκατομμυρίων ακροατών, και το ανάλογο δημοσιογραφικό δυναμικό, για να αποτιμήσει τα επιτεύγματά τους. Για τους Έλληνες δημιουργούς, αντίθετα, υπάρχει έλλειμμα δημοσιογραφικής και κριτικής κάλυψης. Αυτά, όμως, δεν σημαίνουν πως αγνοώ τις διεθνείς εξελίξεις, αφού εξακολουθώ να ξεφυλλίζω πολλά ξένα περιοδικά, σε μηνιαία βάση, και να ακούω ό,τι με ενδιαφέρει.

Η παρούσα ανασκόπηση, λοιπόν, αφορά μόνο στην ελληνική δισκογραφική παραγωγή -στην ευρύτερη έννοιά της, και στο μέτρο που κατάφερα να την παρακολουθήσω. Αλλά όχι μόνο, όπως θα διαπιστώσετε παρακάτω.

Οι δίσκοι και τα τραγούδια -οι καλλιτέχνες

Το 2022 ήταν, νομίζω, μια χρονιά με πλούσια σοδειά, ποσοτικά και ποιοτικά. Μπορεί οι αριθμοί των χειροπιαστών εκδόσεων να λένε άλλα, όμως στο ψηφιακό πεδίο, όπου παίζεται πραγματικά πια το παιχνίδι, υπάρχει μια άγρια και αχαρτογράφητη δημιουργικότητα, η οποία είναι δύσκολο να τακτοποιηθεί προκειμένου να μελετηθεί. Όλο αυτό, σε συνδυασμό με την ουσιαστική δημοσιογραφική δουλειά, που ακολουθεί την αντίθετη, τη φθίνουσα καμπύλη, δημιουργεί ένα φαινομενικό χάος, μια θολή εικόνα. Σε τι αξίζει να σταθεί κανείς, και τι να προσπεράσει; Κάποτε ήταν κυρίως τα χρήματα που έπρεπε να λογαριάσεις, αν ήθελες να παρακολουθήσεις τη μουσική παραγωγή· τώρα ο κρίσιμος παράγοντας είναι ο χρόνος. Ο ρόλος των κριτικών φωνών παραμένει κρίσιμος.

Από τις συνολικά 104 κυκλοφορίες που είχα στη λίστα μου, ξεχωρίζω δύο ως δίσκους της χρονιάς: ANIME του Φοίβου Δεληβοριά, Pillow Shifter της Demetria. Για τον πρώτο γράφτηκαν πάρα πολλά, για τον δεύτερο όχι όσα θα έπρεπε. Βάζοντάς τους δίπλα δίπλα, πολλές ομοιότητες και πολλές διαφορές μπορεί να εντοπίσει κανείς. Ξεκινώντας από τα εξώφυλλα, που μοιάζουν σε ύποπτα μεγάλο βαθμό, και περνώντας στις παραδοσιακές αξίες του τραγουδιού, στις οποίες υπακούν και οι δύο, μπορούμε ακόμα να βρούμε αντιστίξεις, όχι μόνο στα φύλα και τις ηλικίες των δημιουργών (49/22), αλλά και στη γλώσσα που χρησιμοποιούν (ελληνικά/αγγλικά), στην ποσότητα δημιουργικής τρέλας που εντοπίζεται εντός των πονημάτων τους (λελογισμένη/μπόλικη), στον αριθμό συνεργατών (κάμποσοι/σχεδόν κανένας)...

Το ANIME είναι ένας δίσκος μπετόν-αρμέ: στιβαρή τραγουδοποιία, απλή, μελωδική, ρέουσα, χωρίς κανένα άγχος για εντυπωσιασμούς, χωρίς τουπέ, απολύτως προσγειωμένη στις ανάγκες του καλλιτέχνη και του κοινού. Είναι υποτιμημένη αυτή η ικανότητα για έναν δημιουργό: να μπορεί να αφουγκραστεί αυτό που συμβαίνει γύρω του, αυτό που συζητιέται, αλλά και αυτό που υφέρπει. Ο Δεληβοριάς εδώ βρίσκει το mojo του, που σε κάποιες στιγμές της Καλλιθέας φαινόταν, αν όχι ακριβώς να το έχει χάσει, πάντως να το έχει "αναθέσει" στον ήχο και στην παραγωγή. Διαβάστε εδώ τη συνέντευξη-ποταμό που έκανα μαζί του, για λογαριασμό του mic.gr (εδώ η συνολική ανασκόπηση του σάιτ).

Το Pillow Shifter είναι μια επίσης πολύ προσεχτικά δουλεμένη εργασία. Η νεαρή Demetria κάνει εδώ τα πάντα: συνθέτει, ερμηνεύει, παίζει όλα τα όργανα. Τα κάνει όλα καλά, φτιάχνοντας κάτι που έχει κι έναν ξεχωριστό χαρακτήρα, καθώς στέκεται μακριά από τις καλογυαλισμένες επαγγελματικές παραγωγές, αλλά και εκτός της κακώς εννοούμενης ερασιτεχνίας. Διαβάστε εδώ τη συνέντευξη που έκανα μαζί της, για λογαριασμό του Mix Grill.

Το Μετρό του ΛΕΞ ήταν μάλλον καταδικασμένο να μην συζητηθεί όσο το αριστουργηματικό του 2XXX (2018), παρότι είναι ένα έξοχο άλμπουμ. Όμως ο θεσσαλονικιός ράπερ δέσποσε στην επικαιρότητα και με τη συναυλιακή επίδειξη δύναμης που έκανε σε δύο περιπτώσεις (Νέα Σμύρνη, Θεσσαλονίκη). Σε επίπεδο άλμπουμ, πάντως, μάλλον μεγαλύτερου καλλιτεχνικού εκτοπίσματος ήταν το Amazons Of The Concrete της Sara ATH. Τολμώ εδώ να προτείνω, έχοντας φυσικά συναίσθηση ότι τα μεγέθη απέχουν πολύ, και την Αναντικατάσταση των Litho Valeto, περισσότερο ως κυκλοφορία που μοιάζει να κυοφορεί πράγματα για τους κρήτες χιπχοπάδες.

Από την "παραδοσιακή" κοίτη του ελληνικού τραγουδιού, ένας δίσκος που ξεχωρίζω είναι το Κολιμπρί του Γιάννη Χαρούλη. Πρόκειται για πολύ προσεγμένη παραγωγή, με δυνατά τραγούδια, που βρίσκει τον καλλιτέχνη σε ανοδική φάση, με τάσεις ανοίγματος. Ο Χαρούλης προφανώς σκάβει μέσα του, κι εμείς μόνο να κερδίσουμε έχουμε.

Βγήκαν κι άλλοι όμορφοι δίσκοι στον ευρύτερο αυτόν χώρο, όπως τα Δύο Λάθη των Φώτη Σιώτα και Θοδωρή Γκόνη, και η Πρώτη Βόλτα του Γιάννη Διονυσίου (στίχοι Κώστα Φασουλά, μουσικές διαφόρων, ενορχηστρώσεις Σιώτα). Οφείλω να σημειώσω ότι ο Φώτης Σιώτας έχει, αργά αλλά σταθερά, αναδειχθεί σε μουσικό πασπαρτού, που μπολιάζει με τον ήχο και τις ιδέες του διάφορες δουλειές, ενώ προσφέρει ολοένα και περισσότερο και συνθετικά. Ωραία και η Σπίθα, που έφτιαξε ο Θέμης Καραμουρατίδης για τη Μελίνα Κανά, όπως επίσης και ο Άσωτος Καιρός, του Νίκου Ξυδάκη, με τη Βερόνικα Δαβάκη. Τέλος, ο Πάνος Μαλαχιάς, με το Περαστικοί & Ευγνώμονες, κατέθεσε ένα ιδιαίτερα μεστό -και πολυτελές, στη χειροπιαστή του εκδοχή- άλμπουμ, με τη συμμετοχή πολλών στιχουργών και ερμηνευτών· χωρίς, όμως, αυτό το τελευταίο να οδηγεί το αποτέλεσμα σε πολυδιάσπαση.

Στους τραγουδοποιούς, στέκομαι ιδιαίτερα στο Η Άνοιξη Που Θα 'ρθει του Θέμου Σκανδάμη, το οποίο περιέχει μια ιδιαίτερα συνεπή, όσο και απολαυστική, σειρά τραγουδιών. Όμορφo άλμπουμ είναι επίσης το Primavera του Γιώργου Περού, ενώ και ο Αντώνης Λιβιεράτος, με το Οβολός Στο Στόμα, πρόσθεσε  τη δική του, ολίγον λοξή ματιά στο ηχητικό τοπίο της χρονιάς.

Στα συγκροτήματα ξεκινάω από το πιο fun ακρόαμα της χρονιάς, που δεν είναι άλλο από το Ανάστασις Νεκρών των Nurse Of War. Οι τύποι αυτοί βγάζουν ενέργεια, χιούμορ και τρέλα, και εγγυώνται διασκεδαστικές ακροάσεις. Το Νιαούρισμα Της Γάτας, των Καταχνιά, είναι οπωσδήποτε ο δίσκος που φέρει τα περισσότερα παράσημα στον τομέα της κριτικής αποδοχής -και δικαίως. Ωραίος δίσκος, με σαγηνευτικό, μυστηριακό κλίμα, είναι το Libation των Echo Train, ενώ και οι Bazooka κατάφεραν αρκετά πράγματα στο Κάπου Αλλού. Τέλος, αξίζουν οπωσδήποτε ακροάσεων το Arsenal Of Hope των Deaf Radio, και το Wanderlust των Sugar For The Pill.

Στον τζαζ/οργανικό χώρο είχαμε επίσης πολλά αξιόλογα πράγματα. Ξεχώρισα το Quintessence του Billy Pod, το It's About Spirituality (A Tribute To Charlie Haden) των B.Y.S. Trio, και το Live At St. Paul's Anglican Church - Athens του Stavros Lantsias Trio (κυκλοφορία του Δεκεμβρίου του '21 αυτή). Η Μαρία Πανοσιάν επέστρεψε στη δισκογραφία μετά από αρκετό καιρό, και το The Charm Of Darkness έχει όντως μια γοητεία. Το Flamenco Odyssey είναι ένα υπερφιλόδοξο εγχείρημα του Χρίστου Τζιφάκι, που κάθε άλλο παρά κατακρημνίζεται, και το Κρατήρων, των Δημήτρη Τσιρώνη και Βύρωνα Κατρίτση, είναι μια τολμηρή καταβύθιση σε φλέγοντα ηχοχρώματα. Κακώς παραλείπω τόσα χρόνια τους δίσκους του αδερφού μου, του Χρήστου Χριστοδούλου, για λόγους -και καλά- αντικειμενικότητας. Το Risk Of Rain 2: Survivors Of The Void μπορεί να μη βρει ποτέ στην Ελλάδα αντίστοιχο κοινό με εκείνο που απολαμβάνει εκτός συνόρων, όμως αποδεικνύει για πολλοστή φορά, όχι μόνο την ικανότητα, αλλά και την εργατικότητά του.

Για τον Μπάμπη Παπαδόπουλο, ότι και να πούμε πια είναι λίγο. Έδωσε και πάλι ισχυρό στίγμα, καταθέτοντας, μάλιστα, δύο κυκλοφορίες μέσα στη χρονιά: το EP IN[A]HABIT, που περιέχει μουσική για την ομώνυμη παράσταση χορού, και το άλμπουμ Electric Solo, που αποτυπώνει υλικό το οποίο παρουσίαζε για καιρό σε ζωντανές εμφανίσεις του. Αξίζουν και τα δύο, το δεύτερο όμως είναι απλά εξαιρετικό.

Κλείνοντας το κεφάλαιο ετούτο, αναφέρω μερικά τραγούδια που ξεχώρισα· αυτόνομες κυκλοφορίες ή κομμάτια δίσκων που δεν αναφέρθηκαν παραπάνω. Ξεκινώ με "Το Ρήγμα", των Σωκράτη Μάλαμα και Μάνου Τσιλιμίδη, με ερμηνεύτρια τη Μαριάννα Παπαμακάριου, που είναι ένα τεράστιο άσμα. Δημοσιοποιήθηκε στη σειρά "Τα Λαϊκά Παραλειπόμενα", που τρέχει στο YouTube κανάλι του λαοφιλή τραγουδοποιού, και η οποία παρουσιάζει τραγούδια παλαιότερα, που δεν βρήκαν θέση στους δίσκους του. Εύλογα γεννιέται η απορία για το πώς είναι δυνατόν το συγκεκριμένο να έμεινε στο συρτάρι ως σήμερα. Αλλά κάλλιο αργά, παρά ποτέ.

Σε εντελώς άλλο κλίμα, το "Κανείς Δε Θα Καταλάβει" του Pelion Rivers (aka Άγγελος Αϊβάζης) είναι ένα όμορφο φολκ διαμαντάκι, ενώ και η "Ανισόπεδη Ντίσκο" του Pan Pan χτυπάει ευαίσθητες χορδές που συνδέονται με τη νοσταλγία. Βρήκα πολλά υποσχόμενη και την Alkyone, κυρίως εξαιτίας του "Genesis". Το "Τακούνια Για Καρφιά", του Ορέστη Ντάντου, με την Ιουλία Καραπατάκη, είναι ένα ακόμα ωραίο κομμάτι, από τον ομώνυμο δίσκο -που ως σύνολο μού άφησε μια  κάπως στυφή γεύση. Κάπως περισσότερα περίμενα και από τη Yenna της Μαρίνας Σάττι, αλλά ξεχωρίζω κάποια τραγούδια από εκεί, κυρίως το "Πόνος Κρυφός". 

Στον κόσμο των μοναχικών τραγουδιών υπάρχουν, βεβαίως, και οι Σκιαδαρέσες. Τα δύο κορίτσια εκπέμπουν μέσω του YouTube τα αυτοσχέδια σήματά τους (πλέον υπάρχουν και στο Spotify), και έχουν πολύ ενδιαφέρον -και ως φαινόμενο της εποχής. Έχουν πολλά απολαυστικά τραγούδια, αλλά "Το Τραγούδι Του Μαλάκα" είναι ένα κομψοτέχνημα -τελεία και παύλα.

Εταιρείες, ανεξαρτησίες

Είναι συντριπτικό το ποσοστό των παραπάνω κυκλοφοριών που εκδόθηκαν είτε από τις λεγόμενες μικρές εταιρείες, είτε εντελώς αυτόνομα, από τους ίδιους τους δημιουργούς. Οι κάποτε κραταιές πολυεθνικές φαίνεται πως κινούνται πια μόνο από την όποια κεκτημένη ταχύτητα, έχοντας ολοένα και πιο σπάνια να προτείνουν κάτι ουσιαστικό. Δεν είναι λίγες, πάντως, και οι ανεξάρτητες που πηγαίνουν με μπούσουλα εκείνο το παλιό και φθαρμένο manual, που γράφτηκε τον περασμένο αιώνα.

Οφείλω εδώ να αναφέρω κάποια label, και ξεκινώ από την Puzzlemusik. Η οποία δείχνει αξιοθαύμαστη συνέπεια, για περισσότερα από 15 χρόνια πια, και στις επιλογές που κάνει ως προς το ρεπερτόριο, αλλά και επειδή συνεχίζει να στέλνει χειροπιαστά promo -κάτι που εμείς οι παραδοσιακοί μουσικόφιλοι εκτιμούμε ιδιαιτέρως. Πολύ καλά στη συνέπεια τα πηγαίνει και η Inner Ear, ενώ και το Όγδοο έχει μια φροντισμένη παρουσία.

Βρισκόμαστε, πάντως, στην εποχή του Spotify και του Bandcamp, και οι δημιουργοί έχουν εδώ και χρόνια στα χέρια τους όλα τα εργαλεία για να πάρουν τις τύχες τους στα χέρια τους. Δεν είναι σε καμιά περίπτωση εύκολο κάτι τέτοιο, καθώς απαιτεί συγκέντρωση, αυτοπειθαρχία, μεγάλες δόσεις πίστης και μακρόχρονη δέσμευση, πριν προκύψουν τα όποια ορατά αποτελέσματα. Η πληθώρα προσφοράς δυσχεραίνει τη μετάδοση του σήματος του ανεξάρτητου δημιουργού -εξ ου και οι εταιρείες που έχουν να προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια στο επίπεδο της επικοινωνίας μπορούν και επιβιώνουν.

Οι συναυλίες -ή η απουσία αυτών

Σε τούτη τη γωνιά της Ελλάδας, η συναυλιακή εμπειρία σπανίζει. Δεν ήταν, βέβαια, πάντοτε έτσι. Στα παιδικά και εφηβικά μου χρόνια είχα την ευκαιρία να δω συναυλίες αξιώσεων, κυρίως στο Σαϊνοπούλειο Αμφιθέατρο, που βρίσκεται λίγο έξω από τη Σπάρτη. Μιλάω για καλλιτέχνες όπως ο Σαββόπουλος, ο Μαρκόπουλος, ο Ξαρχάκος, ο Χατζιδάκις, ο Κηλαηδόνης... Πλέον αυτά έχουν ατονήσει, καθώς έχει επέλθει μια παρακμή που καθρεφτίζεται ταιριαστά στην εικόνα της παρούσας Δημοτικής Αρχής. Αλλά αυτά είναι κομμάτια μιας άλλης συζήτησης...

Το '22 είχα την ευκαιρία να δω κάποιες λίγες συναυλίες από "μεγάλα ονόματα". Στις 3 Ιουλίου είδα τον Ορφέα Περίδη στη Μαγούλα, σε μια δωρεάν για το κοινό συναυλία που διοργάνωσε το ιδιαίτερα δραστήριο Πολιτιστικό και Φιλανθρωπικό Σωματείο "Άγιος Νίκανδρος". Ήταν καλός ο εξαίρετος τραγουδοποιός (για όσο τον είδα, καθότι έφτασα αργοπορημένος), όμως το ύφος και το ήθος της παρουσίας του και των τραγουδιών του δεν ταίριαζε καθόλου με την τσίκνα από τους παρακείμενους πωλητές γρήγορου φαγητού.

Το φθινόπωρο είχαμε την ευκαιρία να δούμε και ένα διάσημο πλέον τηλεοπτικό ζευγάρι, σε ξεχωριστές όμως εμφανίσεις. Την αρχή έκανε η Ρένα Μόρφη, που εμφανίστηκε με τη μπάντα της στην τελετή λήξης του 40ού διεθνή αγώνα υπερμαραθωνοδρόμων Σπάρταθλον, την 1η Οκτωβρίου, κλείνοντας τη βραδιά.

Παρότι δεν είναι απολύτως του γούστου μου το ρεπερτόριο της δημοφιλούς ερμηνεύτριας, οφείλω να καταγράψω ότι επί σκηνής στάθηκε όχι απλώς καλά, αλλά εξαιρετικά, συνεπικουρούμενη και από μια πολύ καλή μπάντα (Λάμπης Κουντουρόγιαννης στην ηλεκτρική κιθάρα, Δημήτρης Μπαλογιάννης στην ακουστική κιθάρα, Βαγγέλης Στεφανόπουλος στα πλήκτρα, Carlos Menendez στα κρουστά, Σπύρος Λιγκώνης στα τύμπανα). Έχοντας στη μνήμη μου την παρουσία της στο τηλεοπτικό Μουσικό Κουτί, όπου ο ρόλος του φωνητικού πασπαρτού (είναι επόμενο να) την αδικεί ενίοτε, ξαφνιάστηκα από την πυγμή και την επικυριαρχία της ερμηνεύτριας στον χώρο που έχει επιλέξει να κινείται. Πείστηκα, εν ολίγοις, από τις προθέσεις της -και από τις εξηγήσεις που έδωσε εκείνο το βράδυ, σχετικά με αυτό που προσπαθεί, το οποίο περιέγραψε ως μία συνέχεια εκείνου που επιχείρησε κάποτε ο Μανώλης Χιώτης. Ήταν επίσης χρήσιμο που είδα με τα μάτια μου τι συμβαίνει στα κοριτσόπουλα όποτε ηχεί το "Όταν Σου Χορεύω". Χάρηκα, τέλος, που είχα την ευκαιρία, έπειτα, να ανταλλάξω δυο κουβέντες, μετά από πολλά χρόνια, με τον υπερταλαντούχο Μπαλογιάννη.

Setlist: 1. Μέχρι Το Πρωί (Mis Sentimientos) 2. Μαχαιριά 3. Ανήμερη Καρδιά 4. Σε Έλεγα Αγάπη Μου 5. Σαν Χουάν 6. Αμάντο Μίο (Amado Mio) 7. Το Φορτίο 8. Θα Ανέβω Να Σε Βρω 9. Χάθηκες (Δεν Έχει Δρόμο Να Διαβώ) 10. Δε Με Ξέρεις 11. Πες Την Αλήθεια 12. Όταν Σου Χορεύω 13. Αργοσβήνεις Μόνη 14. Ξύπνα Αγάπη Μου/Baila Que Rico Mambo? 15. Mourmoura 16. Τα Πιο Ωραία Λαϊκά 17. Σ' Έβλεπα Στα Μάτια 18. Έτσι Είν' Η Ζωή 19. Ταινία 20. Όταν Σου Χορεύω

Τον έτερο πόλο του διδύμου, τον Νίκο Πορτοκάλογλου δηλαδή, τον είδα στη Βαμβακού, και κατέγραψα αναλυτικά τις εντυπώσεις μου από την εντυπωσιακή εμφάνισή του, εδώ.

Πέραν αυτών, είχα την ευκαιρία να χαρώ σε αρκετές περιπτώσεις τις μαθήτριες και τους μαθητές του Μουσικού Σχολείου Σπάρτης, και ήδη ξεχωρίζω κάποια ταλέντα. Πέρασα επίσης και από κάποιες μουσικές βραδιές της Πνευματικής Εστίας Σπάρτης, που αποτελούν πολιτιστική όαση για την πόλη.

Ο μουσικός τύπος

Το γεγονός της χρονιάς στα της μουσικής δημοσιογραφίας ήταν το φιάσκο της ελληνικής έκδοσης του περιοδικού Rolling Stone. Η έκδοση ξεκίνησε με προοπτικές, αφού πέρα από τα εχέγγυα του τίτλου, το πρώτο τεύχος, που κυκλοφόρησε στα τέλη του '21, άφηνε υποσχέσεις: η ομάδα των συνεργατών συνδύαζε άξιους παλιούς (Μάρκος Φράγκος, Νίκος Πετρουλάκης, Σπήλιος Λαμπρόπουλος, Μαρία Μαρκουλή κ.ά.) με ικανούς νεότερους (ανάμεσά τους και ο παλιός συνεργάτης από την εποχή του Avopolis και του Sonik Άγγελος Κλειτσίκας), το εξώφυλλο έβαζε δίπλα δίπλα τον Παύλο Παυλίδη και τον ΛΕΞ, η έκδοση ήταν πολυτελής... Αρκετοί ελπίσαμε ότι θα είχαμε ξανά σοβαρό λόγο για να πηγαίνουμε στο περίπτερο.

Όμως, σταδιακά η ποιότητα και η σπιρτάδα υποχώρησαν, οι σελίδες άρχισαν να λιγοστεύουν, οι φήμες για παρασκηνιακές κόντρες φούντωναν, κάποια στιγμή έγινε και μια μεγάλη αλλαγή στο προσωπικό. Ώσπου, εντελώς απροειδοποίητα, δεν ακολούθησε άλλο τεύχος, έπειτα από εκείνο του Ιουλίου· ήταν μόλις το 8ο.

Για πολλούς μήνες οι αγοραστές/αναγνώστες μείναμε στο σκοτάδι σχετικά με το τι είχε συμβεί. Ούτε η People Media (η ιδιοκτήτρια εταιρεία), ούτε Η Εφημερίδα Των Συντακτών (με την οποία κυκλοφορούσε το περιοδικό), φρόντισαν να βγάλουν κάποια ανακοίνωση. Χρειάστηκε να φτάσουμε στον Μάρτιο του 2023, για να δούμε ένα άρθρο του Δημήτρη Κανελλόπουλου (εκ των συνεργατών του περιοδικού, αλλά και της εφημερίδας), το οποίο επιχείρησε να εξηγήσει κάποια πράγματα. Πάντως και πάλι πολλά ερωτήματα μένουν αναπάντητα. Αληθεύει ότι μετά την κυκλοφορία του τεύχους 8 η People Media ήρθε σε ρήξη με την εφημερίδα, και αποφάσισε στο εξής να κυκλοφορεί το περιοδικό ανεξάρτητα; Έχει υπόσταση ο ισχυρισμός ότι τα "κεντρικά" του τίτλου, οι Αμερικανοί δηλαδή, τελικά πήραν πίσω τα δικαιώματα για την έκδοση, δίνοντας οι ίδιοι τέλος στην όλη ιστορία; Η εξήγηση ότι η κυκλοφορία σταμάτησε επειδή δεν υπήρχαν διαφημιστικά έσοδα μοιάζει να μη στέκει: πώς να πιστέψουμε ότι μια εταιρεία που αναλαμβάνει μεγάλες διεθνείς παραγωγές στον χώρο του θεάματος δεν είχε κάνει οικονομικό πλάνο για ένα σεβαστό βάθος χρόνου;

Εκείνο που ισχύει σίγουρα είναι ότι, ενώ κάποιοι συνεργάτες του περιοδικού εισέπραξαν κάποια στιγμή τα καθυστερούμενα, υπάρχουν άλλοι που παραμένουν απλήρωτοι, και συναντούν τοίχο στις προσπάθειές τους να διεκδικήσουν τα δεδουλευμένα τους. Η εταιρία βέβαια συνεχίζει ανενόχλητη τη δουλειά της, αναλαμβάνοντας υπερπαραγωγές όπως το The Phantom Of The Opera. Κι αν μια τέτοια συμπεριφορά δεν μάς εκπλήσσει ακριβώς, εκείνο που απογοητεύει είναι η στάση της Εφημερίδας Των Συντακτών· η οποία έχει, θεωρώ, την ηθική υποχρέωση, έστω και τώρα, να αναφέρει -και να στηλιτεύσει- το γεγονός. Εκτός αν η στάση της στα εργασιακά θέματα και η ανησυχία της για την ποιότητα της ενημέρωσης είναι α λα καρτ.

Σε άλλα νέα, μέσα στο 2022 είδαμε να συνεχίζεται η κατρακύλα στην ποιότητα, αλλά και στον αριθμό, των κειμένων που διαβάζουμε -μιλάω κυρίως για τον ηλεκτρονικό τύπο εδώ. Οι κριτικές έχουν αντικατασταθεί είτε από δελτία τύπου και υπερφίαλες παρουσιάσεις είτε -σπανιότερα- από συκοφαντικά και ψευδή κείμενα· οι συνεντεύξεις είναι γεμάτες χαϊδέματα· τα άρθρα και τα αφιερώματα βρίθουν λαθών και ανακριβειών. Η απουσία ουσιαστικής αρχισυνταξίας και επιμέλειας κειμένων, ακόμα και σε σάιτ που είναι -υποτίθεται- επαγγελματικά, βγάζει μάτι: κακά ελληνικά, τυπογραφικά, ορθογραφικά και εκφραστικά λάθη με τη σέσουλα. Σπανίζουν πια οι εμπνευστικές παρουσίες, και οι πένες που γνωρίζουν -ή υποψιάζονται έστω- τον ρόλο και την ευθύνης τους.

Ευτυχώς υπάρχουν και πλευρές του πράγματος που επιτρέπουν την αισιοδοξία. Οι γυναικείες υπογραφές, για παράδειγμα, είναι πλέον περισσότερες και καλύτερες από ποτέ. Θα αναφέρω κάποια ονόματα -κι ας κινδυνεύω να ξεχάσω κάποια: Χριστίνα Κουτρουλού, Μαρία Παππά, Τάνια Σκραπαλιώρη, Μαριάννα Βασιλείου, Ελένη Φουντή. Τις διαβάζω, και μαθαίνω, και χαίρομαι, γιατί έχουν ταλέντο, και συναίσθηση του τι είναι αυτό που κάνουν. Αλλά διαβάζω και τον Κώστα Σακκαλή, και τον Δημήτρη Όρλη, και τον Αντώνη Κωνσταντάρα... Υπάρχουν κι άλλες, κι άλλοι· αλλά χρειάζονται -όλοι χρειαζόμαστε- σωστά πλαίσια, συνθήκες, καθοδήγηση, για να μπορέσουν να ανθίσουν. Και βέβαια χρειάζονται -χρειαζόμαστε- τριβή: γράφοντας ένα κείμενο τον μήνα, δουλειά δεν γίνεται.

Πέρα από φερέλπιδες περιπτώσεις, υπάρχουν φυσικά και οι φάροι. Αν κανείς θέλει να γράψει μια μέρα καλά κριτικά κείμενα, θα πρέπει π.χ. να διαβάζει ανελλιπώς Χάρη Συμβουλίδη. Αν θέλει να μάθει ιστορικές λεπτομέρειες ή να ενημερωθεί για νέες κυκλοφορίες, ας παρακολουθεί τον Φώντα Τρούσα. Αν θέλει να κάνει καλές συνεντεύξεις, ας αναζητήσει εκείνες του Αντώνη Μποσκοΐτη. Θα ήταν ευτυχές αν διαβάζαμε πιο συχνά κείμενα του Στυλιανού Τζιρίτα και του Αντώνη Ξαγά· και αν μπορούσαμε να βρούμε νέα γραπτά του Βαγγέλη Πούλιου και του Διονύση Κοτταρίδη.

Όσο για την ξερολίαση, τη χαιρεκακία, τη διαστρέβλωση, τον εξυπνακισμό, την προσωπική οπτική που δεν αφήνει χώρο στην αμφιβολία, όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που υπονομεύουν τη δημόσια συζήτηση γύρω από τη μουσική και υποβιβάζουν ακόμα περισσότερο την υπόληψη των κριτικών, δεν πρόκειται να πάψουμε να τα συναντάμε, ακόμα και στα κείμενα εκείνων που ενίοτε επαινούμε. Το ερώτημα είναι αν προκρίνουμε τη συγκαταβατικότητα ή τη σύγκρουση. Σε κάθε περίπτωση, οι καιροί αλλάζουν, και καλό θα είναι οι κριτικοί να μη ζητούν μόνο την εξέλιξη των καλλιτεχνών, αλλά να φροντίζουν και για τη δική τους πρόοδο.

Επίλογος με ένα αντίο

Το δεύτερο μισό του '22 βίωσα πολύ δύσκολες καταστάσεις, που ευτυχώς είχαν ένα αίσιο τέλος. Λίγο πριν την εκπνοή της χρονιάς, όμως, ήρθε ο ξαφνικός χαμός ενός παλιού γνώριμου. Ο Δημήτρης Παναγιωταράκος, ο Μήτσος, με τον οποίο μοιράστηκα πολλές μουσικές στιγμές στα μαθητικά χρόνια, πέθανε στις 17 Δεκεμβρίου. Έμαθα το νέο από τον τοίχο της Μαρίας Θανασούλια, και το αρχικό σοκ διαδέχτηκε η βουτιά στις εικόνες της μνήμης: το υπόγειο που μοιραζόμασταν για τις πρόβες μας, οι συναυλίες, οι έντονες συζητήσεις και διαφωνίες... Μετά οι δρόμοι μας χώρισαν, κι ο Μήτσος έκανε πολλά, πάντα γύρω από τη μουσική: έπαιξε σε συγκροτήματα (The Darkstar), δούλεψε ως DJ (Sin & Soul), έδρασε ως θιασώτης του αθηναϊκού σκληρού ήχου. Τον αποχαιρετίσαμε με μαυρισμένες καρδιές, σύσσωμη η μουσική οικογένεια της Σπάρτης, αλλά και οι σύντροφοί του από την πρωτεύουσα, στις 21 του Δεκέμβρη. Κάποια στιγμή πρέπει να γραφτεί η ιστορία του...

Καινούργιοι Δίσκοι Στο Grill III: Gumbo Kulapo, Nurse Of War, Νικόλας Παπακωνσταντίνου

Τρίτη τριάδα δίσκων με τους οποίους καταπιάστηκα στα πλαίσια της δεκαπενθήμερης στήλης του Mix Grill, κατόπιν ανάθεσης από τον αρχισυντάκτη Δημήτρη Όρλη. Στην περίπτωση των Nurse Of War, μιλάμε για μια από τις καλύτερες κυκλοφορίες του 2022.

Gumbo Kulapo: Gumbo Kulapo

Nurse Of War: Ανάστασις Νεκρών

Νικόλας Παπακωνσταντίνου: Μάσκες

Μια σιωπηλή διαμαρτυρία που δεν έμεινε εκεί

Το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, την Τρίτη 28 Φεβρουαρίου, σόκαρε και μούδιασε την κοινωνία. Αυτό τις πρώτες μέρες· η συνέχεια έφερε οργή, και καλέσματα σε δράση. Το απόγευμα της περασμένης Παρασκευής οργανώθηκαν σιωπηλές διαμαρτυρίες σε πολλές πόλεις της χώρας.

Στη Σπάρτη το κάλεσμα ήταν για τις 19:00, με σημείο συγκέντρωσης το Πάρκο του ΟΤΕ. Κόσμος μαζεύτηκε, αν και δεν έλειψε το κλασικό σχόλιο "για Σπάρτη, καλά είναι". Μιλάμε, άλλωστε, για μια πόλη που, παρά τις επιμέρους διαφορές της από άλλα σημεία της Λακωνίας, ανήκει στο πλέον συντηρητικό κομμάτι της ελληνικής επικράτειας. Έδωσαν το παρών, πάντως, και νέοι, και μεγαλύτεροι, οικογένειες με μικρά παιδιά και ηλικιωμένοι. Χάρηκα που είδα και αρκετούς συναδέλφους εκπαιδευτικούς. Ευτυχώς, δεν υπήρξαν κομματικές σημαίες, και όσοι από το πολιτικό πεδίο εμφανίστηκαν, κράτησαν χαμηλά τους τόνους της παρουσίας τους. Μόνο το Σωματείο Συνταξιούχων ΙΚΑ - ΕΦΚΑ Λακωνίας και η Κ.Ο.Ε. μοίρασαν έντυπα -οι πρώτοι φανερά, οι δεύτεροι κάπως πιο... μουλωχτά.

Κι ενώ αναμέναμε η όλη συγκέντρωση να λήξει ήσυχα, με χαμηλόφωνη κουβέντα με φίλους και γνωστούς, τα πράγματα άλλαξαν όταν εμφανίστηκε αντιπροσωπεία φοιτητών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Με το πανό τους, κορίτσια και αγόρια βγήκαν μπροστά, και μάς οδήγησαν σε πορεία. Αρκετοί ακολουθήσαμε ευχαρίστως, και διασχίσαμε μαζί τους την οδό Λυκούργου, μέχρι τη Λέσχη Αξιωματικών, κι έπειτα γυρίσαμε προς τα πίσω. Καταλήξαμε στην κεντρική πλατεία, όπου τα παιδιά σχημάτισαν με τα σώματά τους τη λέξη "ΟΡΓΗ", και συνέχισαν να φωνάζουν τα συνθήματα που ακούγονταν και στη διάρκεια της πορείας.

Ίσως η πιο συγκινητική και ανατριχιαστική στιγμή της βραδιάς ήταν όταν, λίγο μετά τη στροφή μας προς την πλατεία, ένας ηλικιωμένος άνδρας βγήκε στο μπαλκόνι του ημιφωτισμένου, παλιού, νεοκλασικού σπιτιού του, και χειροκρότησε με ενθουσιασμό, φωνάζοντας: "Μπράβο παιδιά! Επιτέλους κάτι θετικό σ' αυτήν την πόλη!" Τον χειροκροτήσαμε κι εμείς. Αλλά και από τα μαγαζιά, ιδιοκτήτες και πελάτες στέκονταν καθώς περνούσαμε, σαν να αναγνώριζαν αυτό που γινόταν. Κάποιοι χειροκροτούσαν, άλλοι ενώνονταν με την πορεία.

Τα διάφορα ενημερωτικά μέσα της περιοχής είτε αποσιώπησαν όλα τα παραπάνω, είτε αρκέστηκαν στις συνήθεις βιαστικές αναρτήσεις τους. Η ενημέρωση πάσχει σε ακραίο βαθμό σε όλη τη χώρα, η Λακωνία θα αποτελούσε εξαίρεση;

Όσο για μένα, βουβάθηκα τις πρώτες μέρες μετά το δυστύχημα, κι ακόμα νιώθω μπερδεμένος και θυμωμένος, ανήμπορος να βάλω σε μια σειρά τις σκέψεις μου. Προς το παρόν, θέλω απλώς να ακολουθήσω τα νέα παιδιά, που είδαν τους συνομηλίκους τους, τους συμφοιτητές τους, τους φίλους τους, να χάνονται σε μια στιγμή. Μπροστά αυτά, κι εμείς πίσω, μαζί τους.

* Φωτογραφίες: Κυριακή Ήμελλου

Gimme 10: Οι φιλοξενούμενοι XLII

Η 42η πεντάδα καλλιτεχνών που φιλοξενήθηκαν στη στήλη Gimme 10, που επιμελούμαι από το 2009 στο Mix Grill, περιλαμβάνει δημοσιεύσεις που έγιναν από τον Δεκέμβριο του 2016 μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2017.

 

Μάνος Μοναστηριώτης

Αλέξανδρος Δράκος Κτιστάκης

Σοφία Σαρρή

AlphaState

Νίκος Καρακαλπάκης

Ο Παύλος Παυλίδης έφτασε κάπου Πέρα Από Τη Θάλασσα

 

διασκευάζω: αλλάζω κάτι έτσι ώστε να είναι κατάλληλο για ορισμένη άλλη χρήση ή να ικανοποιεί ορισμένες ανάγκες […] [λόγ. <ελνστ. διασκευάζω ‘επεξεργάζομαι για δημοσίευση’ <αρχ. διασκευάζομαι ‘εξοπλίζομαι, τακτοποιούμαι’ σημδ. γαλλ. arranger]

           Πύλη Για Την Ελληνική Γλώσσα (www.greek-language.gr)

Δεν χρειάζεται απαραίτητα να ταυτίζεσαι με τη συντηρητική ελληνική κοινωνία προκειμένου να βλέπεις το ένδοξο μουσικό μας παρελθόν ως κάτι που χρειάζεται να διαφυλαχτεί ως κόρη οφθαλμού. Οι παλιές ηχογραφήσεις, ειδικά εκείνες που σε βρήκαν από εκατό μεριές, με εκατό διαφορετικές αφορμές και σε εκατό διαφορετικές περιστάσεις, είναι ανίκητες. Στέκουν αναλλοίωτες και αγέρωχες, ανεπιστρεπτί συσσωματωμένες με τις προσωπικές αναμνήσεις σου, με το ίδιο το είναι σου, και με τη σκιά τους έτοιμη να σκεπάσει στοργικά κάθε συλλογικό αφήγημα.

Επόμενο ήταν οι συζητήσεις για το άλμπουμ Πέρα Από Τη Θάλασσα, στο οποίο ο Παύλος Παυλίδης διασκευάζει τραγούδια του Γιάννη Μαρκόπουλου, να εκκινήσουν όχι από το αν προκύπτει κάτι ενδιαφέρον από την όλη απόπειρα του τραγουδοποιού, αλλά από το αν αυτός έπρεπε -αν είχε το δικαίωμα- να το διανοηθεί καν. «Πώς τόλμησε να αγγίξει…» ήταν η ιαχή του μέσου χρήστη κοινωνικών δικτύων -«…τα προσωπικά μου ιερά και όσια» είναι η σωστή συνέχεια της φράσης· αυτή που αποκαλύπτει τους πραγματικούς λόγους για τη φοβική διάθεση που έρχεται ως αυτοματισμός σε τέτοιες περιπτώσεις.

Η ιστορία για το πώς προέκυψε αυτός ο νέος δίσκος είναι πια λίγο πολύ γνωστή, και παρ’ όλα αυτά, κάποιους μήνες μετά την ανακοίνωση του εγχειρήματος, παραμένει σοκαριστικά αναπάντεχη: τις διαδικασίες κίνησε ο ίδιος ο Μαρκόπουλος, όταν, μέσω της κόρης του Λένγκας, πρότεινε στον Παυλίδη να αποπειραθεί να προσεγγίσει οτιδήποτε ο τελευταίος επέλεγε από το έργο του, εν λευκώ. Ο τραγουδοποιός είπε το ναι, και χρειάστηκε σχεδόν τέσσερα χρόνια -on and off- για να φτάσει στο αποτέλεσμα που όλοι πλέον μπορούμε να ακούσουμε.

Κάτι που παραδόξως δεν έχει σχολιαστεί όσο πρέπει είναι αυτή ακριβώς η απόφαση του μεγάλου μας συνθέτη. Ο Μαρκόπουλος είναι μια φυσιογνωμία με τεράστιας αξίας και επιρροής έργο, την οποία όμως συνοδεύει και μια φήμη περί αυστηρότητας -χαρακτηριστικό που μπορεί κανείς να υποψιαστεί και από την ακρόαση των έργων του. Οφείλουμε, λοιπόν, να του δώσουμε ta εύσημα, γιατί δεν είναι ιδιαίτερα σύνηθες στα μουσικά μας πράγματα το θάρρος που επέδειξε, δεδομένου και του στάτους που απολαμβάνει. Ήταν τολμηρό και μόνο που το σκέφτηκε, να εμπιστευτεί έναν κατά 25 χρόνια νεότερό του δημιουργό, πόσο μάλλον το να επιλέξει τον συγκεκριμένο.

Ο Παυλίδης, σύμφωνα με δηλώσεις του, δεν χρειάστηκε πολύ για να αποδεχτεί την πρόταση. Κι εδώ που τα λέμε θα ήταν παλαβός αν αρνιόταν: είπαμε, το παρελθόν είναι ανίκητο, όπως είναι και ακαταμάχητο. Κι αν μια μορφή από εκείνον τον κόσμο σού ζητήσει κάτι, δέχεσαι χωρίς πολλή σκέψη τη μεγάλη τιμή. Δεν τίθεται θέμα βέβαια για το αν ο καλλιτέχνης ήξερε πού έμπλεκε. Μια χαρά γνώριζε, και το σώμα δουλειάς που του... πάσαραν, και τα αντανακλαστικά του κοινού στο οποίο θα απευθυνόταν το αποτέλεσμα των κόπων του. Οπότε κι άλλος πόντος για την τόλμη.

Βέβαια, από το να πεις «θα διασκευάσω Γιάννη Μαρκόπουλο», μέχρι το να πάρεις μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα και εμβληματικά τραγούδια που γράφτηκαν ποτέ στην ελληνική γλώσσα και να κάνεις αυτό που έκανε ο Παυλίδης, η απόσταση είναι πολύ μεγάλη. Γιατί εδώ ο τραγουδοποιός, με τη συνεργασία του Χρήστου Λαϊνά στην παραγωγή, δεν επέθεσε απλώς τις δικές του ενορχηστρώσεις και τον δικό του ήχο, αλλά έκανε επεμβάσεις στο ίδιο το σώμα των κομματιών: στις μελωδίες, στις αρμονίες, στους ρυθμούς, στα τέμπο, στους στίχους. Με λίγα λόγια, έκανε πραγματικές, ριζικές διασκευές.

Η όλη προσέγγιση του Παυλίδη ακολουθεί τα νέα, για τον ίδιο, μονοπάτια που αποκαλύφθηκαν σε εμάς μέσω του άλμπουμ Το Μαύρο Κουτί (United We Fly, 12/2021). Ήταν ένα δυνατό άλμπουμ εκείνο, που έδειξε ότι ο καλλιτέχνης δεν είχε σκοπό να αναπαυθεί (άλλο) στην πεπατημένη της ακουστικής/ηλεκτρικής παράδοσης, κι ότι ήθελε να ξανοιχτεί στο αχανές πεδίο των ηλεκτρονικών ήχων -να κάτι ακόμα που δεν συναντάμε συχνά σε περιπτώσεις (σχεδόν) εξηντάχρονων δημιουργών.Πλήκτρα και  virtual όργανα, λοιπόν, σε πρώτο ρόλο, συμπλέκονται με κουαρτέτο εγχόρδων, μπάσο, κιθάρα, τύμπανα και χορωδιακά φωνητικά.

Με το προαναφερθέν οπλοστάσιο, και με τη δεδομένων (στενών) ορίων φωνή του, ο Παύλος Παυλίδης πετυχαίνει ουκ ολίγα στο Πέρα Από Τη Θάλασσα. Φέρνει κατ’ αρχάς όλα τα τραγούδια μέσα σε ένα ενιαίο κλίμα, φτιάχνοντας ένα σύνολο που μπορούμε να αντιμετωπίσουμε ως ένα θεματοκεντρικό άλμπουμ. Έπειτα, επιτυγχάνει κάποιες ιδιαίτερα υποβλητικές προσεγγίσεις: “Όχι Δεν Πρέπει”, ”Η Ρόζα Η Ναζιάρα”, ”Γκρεμισμένα Σπίτια”, “Μιλώ Για Τα Παιδιά Μου”, “Γεννήθηκα”... Ακόμα και εκείνα τα κομμάτια που δέχονται τη σφοδρότερη κριτική, λόγω της σύγκρισης με τις επικές πρώτες ηχογραφήσεις (“Χίλια Μύρια Κύματα”, “Τα Λόγια Και Τα Χρόνια”, “Μαλαματένια Λόγια”), κάθε άλλο παρά αδέξια ή δυσλειτουργικά προκύπτουν. Ειδικά στην κορώνα του «κι όλο θαρρώ», ο Παυλίδης επιχειρεί, και φέρνει σε πέρας, μια προσωπική του φωνητική υπέρβαση.

Στην όλη κριτική που γίνεται στο άλμπουμ, διαβάζουμε μεταξύ άλλων ότι τελικά οι ηχογραφήσεις ετούτες δεν πρόκειται να περάσουν στη νεότερη γενιά, επειδή, λέει, ο Παυλίδης δεν είναι νέος, κι επειδή, τάχα, ο ήχος του δεν είναι ο ήχος του τώρα. Βέβαια, το… τωρινό τώρα, όπως και το κάθε τώρα, δεν είναι ένα πράγμα, αλλά πολλά. Δεν είναι μόνο ο ΛΕΞ ο ήχος του σήμερα -ούτε μόνο η τραπ, ή μόνο η ποπ, ή οτιδήποτε άλλο… μόνο. Κι ούτε η περιβόητη «νεολαία» ακούει αποκλειστικά καλλιτέχνες των 30 και κάτω. Ας μην περιφράσσουν οι συνάδελφοι τους συλλογισμούς τους μέσα στα όποια στερεότυπα. Οι νέοι, σήμερα όπως και πάντα, ακούν και το νέο, και το παλιό, και όλα τα ενδιάμεσα. Κι αν στις βραδιές που ο δίσκος παρουσιάστηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών στο κοινό υπήρχε κοινό με ανεβασμένο ηλικιακό μέσο όρο, αυτό είναι κάτι αναμενόμενο: οι χώροι, σε αντίθεση με τους ήχους, έχουν όντως άλλους κώδικες και άλλους περιορισμούς προσβασιμότητας.

Όντως, λοιπόν, ο Παυλίδης καταφέρνει να πάρει το συγκεκριμένο σώμα δουλειάς, το οποίο μάς συστήθηκε μέσα από έναν αυστηρά ορισμένο ηχητικό κόσμο, σε μια εποχή που οι διαχωριστικές γραμμές ήταν σαφείς και οι χειρονομίες μεγάλες, και να το φέρει στον σημερινό, πιο ρευστό και αδιασαφήνιστο κόσμο· όπου οι ήχοι ρέουν και δεν αντιστοιχούν απαραίτητα σε κάτι απτό, όπου κυριαρχούν η ενδεχομενικότητα και η στοχαστικότητα (έτσι όπως αυτή ορίζεται ως μαθηματικός όρος). Οπωσδήποτε, αυτός ο σημερινός κόσμος είναι κυρίως ο κόσμος του ίδιου του Παυλίδη -δεν θα γινόταν αλλιώς. Τέμνεται, όμως, αυτός ο κόσμος με τους κόσμους πολλών άλλων σημερινών ανθρώπων, όλων των ηλικιακών κατηγοριών.

Το κλειδί για την κατανόηση και την αντικειμενική προσέγγιση κάθε αντίστοιχης απόπειρας δεν βρίσκεται στη σύγκριση με το «αυθεντικό», προς αναζήτηση του «καλύτερου», αλλά στην εμβάθυνση, προς αναζήτηση του διαφορετικά λειτουργικού. Όχι ότι δεν θα μπορούσε κάποιος να επιχειρήσει μια διασκευή προκειμένου να βελτιώσει το πρωτότυπο· έχει συμβεί πολλές φορές να αγαπηθούν τραγούδια από επόμενες της πρώτης εκτελέσεις. Κι εδώ που τα λέμε, κάποια από ετούτα τα τραγούδια αποτυπώθηκαν αρχικά σε ιδιαίτερα ανοιχτές βερσιόν, που είναι σαν να σε προσκαλούν να τις πειράξεις. Όμως εδώ το ζητούμενο ήταν να μπουν τα τραγούδια αυτά σε ένα άλλο πλαίσιο, που θα άπτεται των σημερινών δεδομένων και ζητούμενων. Γιατί τα τραγούδια πεθαίνουν πραγματικά μόνο όταν θα πάψουν να είναι χρήσιμα, και απλά θα υπάρχουν ως μάρτυρες της εποχής τους. Ναι, ίσως αποτελεί σοκ για κάποιους, αλλά τα καλλιτεχνικά έργα δεν έρχονται στον κόσμο με σκοπό να αποτιμηθούν, αλλά πρώτιστα για να ικανοποιήσουν κάποιες πολύ απτές ανάγκες των δημιουργών και των ακροατών.

Δυο λόγια και για το εξώφυλλο του άλμπουμ –όχι μόνο για το πολύ ταιριαστό, ρευστό εικαστικό του Στέφανου Ρόκου, αλλά και για όσα αναγράφονται σε αυτό. Ο δίσκος, λοιπόν, αποδίδεται από κοινού στους Παυλίδη και Μαρκόπουλο, ενώ θα μπορούσε να είχε επιλεγεί κάποια λεζάντα του τύπου «ο Παύλος Παυλίδης διασκευάζει Γιάννη Μαρκόπουλο». Σημειολογικά είναι πολύ ισχυρή η διατύπωση που προτιμήθηκε, καθώς επισφραγίζει με κάθε επισημότητα ότι εδώ δεν έχουμε μόνο το νέο άλμπουμ του δημοφιλούς τραγουδοποιού, αλλά ταυτόχρονα το νέο άλμπουμ του θρυλικού συνθέτη. Είναι κάτι που επιβεβαιώνεται και στο Spotify, π.χ., όπου ο ακροατής θα βρει την καταχώρηση στους δισκογραφικούς καταλόγους και των δύο. Μπορεί ο Μαρκόπουλος να μην έχει αγγίξει πουθενά στο ηχητικό αποτέλεσμα, όμως αυτό δεν θα είχε υπάρξει καν αν δεν είχε προκύψει ως ιδέα στο δικό του μυαλό, κι αν δεν είχε εκείνος βάλει την τελική υπογραφή για την κυκλοφορία. Είναι ο απόλυτος ηθικός αυτουργός, και κάθε κριτική, θετική και αρνητική, απευθύνεται και σε αυτόν.

Είθισται, για λόγους που δεν αντιλαμβάνομαι, στο κλείσιμο κειμένων σαν και τούτο να κατατίθενται προβλέψεις για το αν το υπό συζήτηση πόνημα θα αντέξει ή όχι στον χρόνο. Έχει φαίνεται μια μυστήρια αίγλη για τους κριτικούς ο ρόλος του μέντιουμ, όπως κι εκείνος του «κόουτς από τον καναπέ»· ξέρετε, προτάσεις του στιλ «θα ήταν καλύτερο αν...». Είναι σημεία των καιρών αυτά: ανέξοδες απόπειρες, που βαυκαλίζονται ότι μπορεί να προκαταλάβουν εξελίξεις –και που προσφέρουν κάποιο γέλιο, εδώ που τα λέμε. Η μόνη αλήθεια είναι ότι η περίφημη αντοχή των έργων τέχνης στον χρόνο προκύπτει από μια πολυπαραγοντική εξίσωση, που σπάνια έχει να κάνει με την καλλιτεχνική αξία που εντοπίζει (ή όχι) ο εκάστοτε αποτιμών στο εκάστοτε έργο, σε πρώτο χρόνο.

Η δισκογραφία του σήμερα μοιάζει με μια θάλασσα που απλώνεται γαλήνια ως εκεί που βλέπει το μάτι. Όποιος δηλώσει ότι μπορεί να εξετάσει επισταμένως όλη αυτή την απέραντη έκταση, και να εντοπίσει όλες τις μικρές ή μεγαλύτερες διακυμάνσεις της, θα πει ψέματα. Το βέβαιο είναι ότι Παυλίδης, Μαρκόπουλος, και Σία, κατάφεραν να φτάσουν κάπου πέρα από αυτόν τον στάσιμο όγκο, ανακαλύπτοντας μια άγρια φορτούνα.

Άσχετα αν το καράβι τους θα επιπλεύσει τελικά, οι κυματισμοί από τη μάχη τους με τα πυρηνικά στοιχεία της ελληνικής μουσικής έκφρασης ήδη φτάνουν προς τα εδώ.

Ελπίζουμε σε γόνιμες αναταράξεις.